معنای عنوان «اِلوهیم» که در زبان عبریِ کتابمقدس برای خدا به کار رفته چیست؟
معنای عنوان «اِلوهیم» که در زبان عبریِ کتابمقدس برای خدا به کار رفته چیست؟
۱) «اِلوهیم» یعنی چه؟
«اِلوهیم» واژهای عبری است که به معنی «خدا یا خدایان» میآید. ریشۀ آن با مفهوم «قدرت، اقتدار، پرستشپذیری و حاکمیت» مرتبط است. پس وقتی کتابمقدس به «اِلوهیم» اشاره دارد، در واقع از موجودی سخن میگوید که شایستۀ پرستش و صاحب قدرت و فرمانروایی است.
اِلوهیم جمع کلمۀ اِل و به معنی قادر و امین است. عنوان الوهیم در موارد معدود در عهد عتیق برای انسانها نیز به عنوان نمایندگان خدا بکار برده شده است (مزمور ۸۲: ۶). واژۀ اِلوهیم ۴۲ بار در کتاب ایوب ذکر گردیده است. این لغت برای خدایان غیریهودیانی که در اطراف قوم یهود ساکن بودند نیز به کار میرفت. عنوان الوهیم به شکلی خاص برای خدای حقیقی قوم یهود به عنوان برترین مقام الوهیت نیز به کار رفته است (پیدایش ۱:۱ ۳: ۵؛ تثنیه ۴: ۳۵و۳۹؛ ارمیا ۱۰:۱۰). در اشعیا ۴۰: ۳ از مسیح، به عنوان یهوه و نیز به عنوان الوهیم سخن به میان آمده است که در ترجمههای فارسی این آیه، خداوند و خدا ترجمه شدهاند.
اسم الوهیم ۲۵۷۰ بار در عهد عتیق برای اشاره به خدا بکار رفته است. در حقیقت این اولین نامی است که در پیدایش ۱:۱ برای خدا بکار رفته است. الوهیم در کتاب مقدس به منزلهٔ خالق، حاکم مطلق، و منشاء همه چیز متصور میشد. با وجودی که این امر حقیقت دارد که الوهیم و ال نامهای کنعانی برای الوهیت هستند، اما در کتاب مقدس، الوهیم، “به شکل خاصی خدایی یگانه است که موجودیت و نیروهای تمام خدایان را در خود جمع کرده و کلّ الوهیت را به خود محدود ساخته است”.
۲) الوهیم اسم جمع است.
برداشت عبرانیان غالباً این بود که اگر نمیتوانستند مفهومی را در حالت مفرد آن بیان کنند، از ضمیر یا اسم جمع برای بیان آن استفاده میکردند. در مورد الوهیم آنچه که به ذهن میرسد، شکل جمع عظمت، یا شکل جمع وجودی غیر قابل درک، یا شکل جمع نوعی انباشتگی و عمق که در آن، جمع به مفهوم “عظیم” و برترین، و در نهایت “یگانه” خداست. از نظرِ شکلِ لغوی، «اِلوهیم» اغلب «جمع» به نظر میرسد (مثل اینکه بگویی «خدایان»). اما در عبری، همیشه «شکلِ جمع» به معنی «چند نفر بودن» نیست.
بنابراین وقتی «اِلوهیم» برای خدای حقیقی به کار میرود، معنیاش «چند خدا» نیست، بلکه «خدای واحد که دارای جلال و اقتدار بینهایت» است.
۳) صفات و اعمال اِلوهیم
– الوهیم قدوس (یوشع ۲۴: ۱۹)
– الوهیم عادل (مزمور ۷۸: ۱۰)
– الوهیم حی و زنده (تثنیه ۵: ۲۶؛ ۱سموئیل ۱۷: ۲۶-۳۶؛ ارمیا ۲۳: ۳۶؛ ۲پادشاهان ۱۹: ۴و۱۶)
– الوهیمی که نزدیک است (تثنیه ۴: ۷)
– الوهیم غیور (خروج ۲۰: ۵؛ ۳۴: ۱۴؛ تثنیه ۲۴: ۴)
– الوهیم خشمگین (مزمور ۷: ۱۱)
– الوهیم رحیم (تثنیه ۴: ۳۱)
– الوهیم رحیم و فیاض (خروج ۳۴: ۶و۹)
– الوهیم عظیم و مهیب ( تثنیه ۷: ۱۰و۲۱)
– الوهیم قادر (تثنیه ۱۰: ۱۷؛ ارمیا ۳۲: ۱۸)
– الوهیم امین و وفادار (تثنیه ۷: ۹)
– الوهیم بخشنده (مزمور ۹۹: ۸)
– الوهیم پنهان ( اشعیا ۴۵: ۱۵)
– الوهیم غیرقابل قیاس (۲ سموئیل ۷: ۲۲)
۴) از کجا بفهمیم منظور از این عنوان در یک متن، اشاره به «یک خدا» است یا «خدایان»؟
راه اصلی تشخیص آن این است که به فعلها و ضمیرها در جمله نگاه کنیم:
- وقتی منظور خدای یگانه است، معمولاً اگرچه نه همیشه، فعل مفرد میآید، حتی اگر خودِ واژه «اِلوهیم» ظاهراً جمع باشد. برای نمونه در همان آغاز کتاب پیدایش آمده: «در آغاز خدا آسمانها و زمین را آفرید…» فعل مفرد است و از یک فاعل صحبت به میان آمده.
- وقتی منظور خدایان بتپرستان است، معمولاً فعلها و توصیفها جمع میآیند و به چند معبود اشاره میشود.
پس «اِلوهیم» بسته به جمله، میتواند «خدا» (مفرد) یا «خدایان» (جمع) معنی بدهد.
۵) آیا «اِلوهیم» فقط برای خدای حقیقی به کار میرود؟
خیر. در کتابمقدس این واژه گاهی به شکل عامتر هم استفاده میشود، مانند:
- خدایانِ دروغینِ اقوام (بتها)
- گاهی برای موجودات آسمانی/فرشتگان (بسته به متن)
- حتی در بعضی کاربردها برای «داوران» یا «صاحباختیاران» (باز هم وابسته به متن)
اما یک نکته ثابت است: وقتی «اِلوهیم» برای یهوه (خدای حقیقی) به کار میرود، کتابمقدس او را یگانه معرفی میکند و هر نوع چندخدایی را رد میکند.
۶) آیا این حالت جمعی در اسم الوهیم میتواند به «تثلیث» اشاره داشته باشد؟
بله. کتابمقدس از همان ابتدا حقیقتِ خدا را طوری آشکار میکند که هم یگانگیِ کامل خدا را نشان میدهد و هم غنای درونی ذات او را. «اِلوهیم» به خودیِ خود یک «اثبات مستقیم و کاملِ تثلیث» نیست، اما با زبانِ خاصِ خودش با این حقیقت تضادی ندارد. در مکاشفۀ تدریجی کتاب مقدس وقتی به مکاشفۀ کامل یعنی عهد جدید میرسیم، خدای یگانه در سه شخص پدر، پسر و روحالقدس آشکار میشود؛ یعنی یک ذات واحد در سه شخص و نه سه خدا.
در فصل اول کتاب پیدایش، آفریننده الوهیم نامیده شده که اسم عام این وجود برتر است و در ترجمۀ فارسی پیدایش ۲: ۴ این نام «یهوه خدا» (يهوه الوهيم در عبری)، یعنی اسم شخصی اوست، و این نخستین قدم خدا در مکشوف کردن خود است.
گردآوری و اقتباس کشیش ورژ باباخانیان
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
