اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش سوم)
اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش سوم)
۸. از صومعه‌ها تا آموزش رسمی زنان در اروپا
میراث آموزشی صومعه‌ها به تدریج بر گسترش آموزش دختران در اروپا اثر گذاشت. زنانی که در محیط‌های مسیحی خواندن، نوشتن، موسیقی و اداره امور اجتماعی را آموخته بودند، نشان دادند که آموزش زنان نه تهدیدی برای خانواده و جامعه، بلکه وسیله‌ای برای رشد اخلاقی، خدمت و تربیت نسل آینده است.
در سده‌های شانزدهم و هفدهم، هم‌زمان با اصلاح دینی در اروپا، تأکید بر خواندن کتاب مقدس به زبان مردم باعث شد آموزش عمومی اهمیت بیشتری پیدا کند. مصلحانی مانند مارتین لوتر، که در سال ۱۴۸۳ در آیسلبن آلمان به دنیا آمد، بر ضرورت آموزش کودکان، دختر و پسر، تأکید می‌کردند؛ زیرا هر فرد باید بتواند کلام خدا را بخواند و حقیقت را بشناسد.
لوتر در سال ۱۵۲۴ رساله‌ای خطاب به شوراهای شهرهای آلمان نوشت و از آنان خواست مدرسه‌هایی برای کودکان ایجاد کنند. هرچند امکانات آموزشی دختران همچنان کمتر از پسران بود، این اندیشه که دختران نیز باید بتوانند بخوانند، بنویسند و کتاب مقدس را مطالعه کنند، در بخش‌هایی از اروپا گسترده‌تر شد.
۹. اصلاح دینی و تقویت نقش زن در خانواده
اصلاح دینی نگاه تازه‌ای به خانواده و ازدواج پدید آورد. در بسیاری از سنت‌های قرون وسطایی، زندگی رهبانی گاهی از ازدواج برتر دانسته می‌شد؛ اما اصلاح‌گران بر این حقیقت کتاب‌مقدسی تأکید کردند که ازدواج و خانواده دعوتی مقدس از سوی خداست.
مارتین لوتر در سال ۱۵۲۵ با کاترینا فون بورا ازدواج کرد. کاترینا پیش‌تر راهبه بود، اما پس از خروج از صومعه با لوتر ازدواج کرد و در شهر ویتنبرگ آلمان، اداره خانه، مهمان‌خانه، امور مالی، باغ، دامداری و پذیرایی از دانشجویان و مهمانان فراوان را بر عهده گرفت. خانه آنان به مرکزی برای گفت‌وگوهای الهیاتی، آموزش و مهمان‌نوازی مسیحی تبدیل شد.
کاترینا فون بورا نمونه‌ای از زن مسیحی بود که نقش همسری و مادری را با مدیریت، خرد، کار و خدمت اجتماعی پیوند می‌داد. او صرفاً در حاشیه فعالیت‌های همسرش نبود، بلکه شریک واقعی او در اداره خانواده و خدمت به جامعه به شمار می‌رفت.
همچنین در ژنوِ سوئیس، همسران و خانواده‌های اصلاح‌گرانی مانند ژان کالون، نقش مهمی در پناه‌دادن به مهاجران مذهبی، آموزش فرزندان و مراقبت از نیازمندان داشتند. این الگو به تدریج بر فرهنگ پروتستانی اروپا و سپس آمریکای شمالی اثر گذاشت: خانواده باید محل محبت، وفاداری، تربیت، کار، دعا و مسئولیت‌پذیری باشد.
۱۰. دختران، سوادآموزی و مدارس یکشنبه
در سده‌های هجدهم و نوزدهم، بیداری‌های روحانی در بریتانیا و آمریکا، خدمات اجتماعی و آموزش کودکان فقیر را گسترش داد. بسیاری از کودکان خانواده‌های کارگر در کارخانه‌ها، معادن یا کارگاه‌ها کار می‌کردند و امکان رفتن به مدرسه نداشتند. کلیساها و خادمان مسیحی برای آنان کلاس‌های آموزشی ایجاد کردند.
رابرت رایکس، ناشر و نیکوکار انگلیسی، در سال ۱۷۸۰ در شهر گلاستر بریتانیا یکی از نخستین مدارس یکشنبه را برای کودکان فقیر تأسیس کرد. در این مدرسه‌ها، کودکانی که در طول هفته کار می‌کردند، در روز یکشنبه خواندن، نوشتن، حساب ابتدایی، اصول اخلاقی و کتاب مقدس می‌آموختند.
مدارس یکشنبه به‌ویژه برای دختران اهمیت داشتند؛ زیرا بسیاری از آنان از آموزش رسمی محروم بودند. آموزش سواد به دختران کمک کرد تا بتوانند کتاب مقدس بخوانند، نامه بنویسند، امور خانه را بهتر اداره کنند و در آینده به فرزندان خود نیز آموزش دهند.
تا اوایل سده نوزدهم، جنبش مدارس یکشنبه در سراسر بریتانیا و سپس در آمریکا و دیگر کشورهای غربی گسترش یافت. این جریان، هرچند جای آموزش رسمی همگانی را نمی‌گرفت، در بالا بردن میزان سواد زنان و دختران طبقات کم‌درآمد نقش مهمی داشت.
۱۱. زنان مسیحی و اصلاح شرایط اجتماعی
تعالیم کتاب مقدس درباره محبت به همسایه، حمایت از ضعیفان و ارزش هر انسان، زنان بسیاری را به خدمت اجتماعی و اصلاح ساختارهای ظالمانه فراخواند.
الیزابت فرای، متولد سال ۱۷۸۰ در نورویچ انگلستان، یکی از برجسته‌ترین اصلاح‌گران مسیحی در زمینه وضعیت زندانیان بود. او که از خانواده‌ای مسیحیِ کوئیکر می‌آمد، در سال ۱۸۱۳ از زندان نیوگیت در لندن دیدار کرد. او با زنانی روبه‌رو شد که همراه کودکانشان در شرایطی شلوغ، آلوده، ناامن و فاقد امکانات اولیه زندگی نگهداری می‌شدند.
فرای برای تأمین لباس، آموزش، کتاب مقدس، مراقبت از کودکان و ایجاد امکان کار برای زنان زندانی اقدام کرد. او در سال ۱۸۱۷ «انجمن اصلاح زندانیان زن در نیوگیت» را بنیان گذاشت. فعالیت‌های او به اصلاح تدریجی زندان‌ها در بریتانیا و دیگر نقاط اروپا کمک کرد و نشان داد که حتی مجرم نیز انسانی دارای کرامت و نیازمند عدالت، انضباط و امکان توبه است.
فلورنس نایتینگل نیز نمونه‌ای دیگر از اثر عملی اخلاق مسیحی در مراقبت درمانی بود. او در سال ۱۸۲۰ در فلورانس ایتالیا به دنیا آمد و در بریتانیا رشد کرد. نایتینگل خدمت به بیماران را دعوتی از سوی خدا می‌دانست. در جریان جنگ کریمه، از سال ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۶، او همراه گروهی از پرستاران به بیمارستان نظامی اسکوتاری در نزدیکی قسطنطنیه، استانبول امروزی، رفت.
او با اصلاح نظافت، تهویه، تغذیه، ثبت اطلاعات پزشکی و مراقبت منظم از مجروحان، به کاهش مرگ‌ومیر کمک کرد. نایتینگل در سال ۱۸۶۰ مدرسه آموزش پرستاری نایتینگل را در بیمارستان سنت توماس لندن تأسیس کرد. کار او پرستاری را از کاری کم‌اعتبار به حرفه‌ای اخلاقی، علمی و خدمت‌محور تبدیل کرد و راه را برای حضور گسترده‌تر زنان در خدمات درمانی گشود.
۱۲. مبارزه با بهره‌کشی از زنان و کودکان
در سده نوزدهم، زنان مسیحی در مبارزه با بهره‌کشی جنسی، کار اجباری کودکان و فقر شهری نیز نقش فعالی ایفا کردند. جوزفین باتلر، متولد سال ۱۸۲۸ در نورثامبرلند انگلستان، از چهره‌های اثرگذار در مبارزه با قوانینی بود که زنان فقیر را هدف کنترل و تحقیر قرار می‌داد، اما مردان سوءاستفاده‌گر را پاسخ‌گو نمی‌کرد.
– باتلر بر این حقیقت تأکید می‌کرد که زن، خواه فقیر، بیمار، بی‌پناه یا گرفتار گناه باشد، انسانی آفریده خداست و نباید وسیله سود، لذت یا تحقیر دیگران شود. او با سخنرانی، نامه‌نگاری، سازمان‌دهی گروه‌های زنان و فعالیت عمومی، برای لغو قوانین تبعیض‌آمیز تلاش کرد. کوشش‌های او سرانجام به لغو تدریجی این قوانین در بریتانیا از سال ۱۸۸۳ تا ۱۸۸۶ کمک کرد.
– کاترین بوث، متولد سال ۱۸۲۹ در اشبورن انگلستان، نیز همراه همسرش ویلیام بوث در تأسیس «سپاه نجات» در سال ۱۸۶۵ در شرق لندن نقش بنیادین داشت. او هم در موعظه و هم در خدمات اجتماعی فعال بود و بر این باور بود که زنان برای خدمت به خدا و کمک به نیازمندان فراخوانده شده‌اند.
سپاه نجات برای بی‌خانمانان، زنان آسیب‌دیده، معتادان، بیکاران و کودکان فقیر پناهگاه، غذا، آموزش و فرصت کار فراهم می‌کرد. این خدمت نشان داد که دفاع از منزلت زنان و خانواده تنها با سخنرانی تحقق نمی‌یابد، بلکه به پناه، کار، درمان، آموزش و حمایت عملی نیاز دارد.
۱۳. گسترش آموزش عالی زنان
از اواخر سده نوزدهم، زنان مسیحی و نهادهای وابسته به کلیسا در گسترش آموزش عالی زنان نیز اثرگذار بودند. در بریتانیا، کالج گیرتن در دانشگاه کمبریج در سال ۱۸۶۹ تأسیس شد و از نخستین مراکز مهم آموزش دانشگاهی زنان بود. کالج نیونهام نیز در سال ۱۸۷۱ در کمبریج آغاز به کار کرد.
در ایالات متحده آمریکا، مری لیون، آموزگار مسیحی، در سال ۱۸۳۷ کالج مانت هولیوک را در ماساچوست بنیان گذاشت. این مرکز یکی از نخستین مؤسسه‌های آموزش عالی زنان در آمریکا بود. هدف لیون تنها آموزش علمی نبود؛ او می‌خواست زنانی تربیت شوند که دارای دانش، شخصیت، انضباط اخلاقی و آمادگی برای خدمت به جامعه باشند.
این مؤسسه‌ها به تدریج راه را برای حضور زنان در آموزش، نویسندگی، پزشکی، پرستاری، آموزش کودکان و خدمات اجتماعی باز کردند. با وجود آن‌که مسیر برابری آموزشی طولانی و دشوار بود، باور به ارزش روحانی و اخلاقی زن، نیرویی مهم در پیشبرد آن به شمار می‌رفت.
- جمع‌بندی:
تأثیر تعالیم کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تمدن غرب، به معنای آن نیست که همه جوامع مسیحی همیشه با زنان عادلانه رفتار کرده‌اند. تاریخ کلیسا و غرب مواردی از تبعیض، خشونت، سوءاستفاده و محدودیت‌های ناعادلانه را نیز در بر دارد. این امور باید صادقانه شناخته و محکوم شوند، زیرا با محبت، عدالت و پاکی‌ای که خدا می‌خواهد ناسازگارند.
با این حال، کتاب مقدس معیار روشنی برای سنجش این بی‌عدالتی‌ها فراهم می‌کند: زن و مرد هر دو به صورت خدا آفریده شده‌اند؛ هر دو در برابر خدا مسئول‌اند؛ هر دو به فیض و نجات در مسیح نیاز دارند؛ و هیچ‌کس حق ندارد دیگری را ابزار مالکیت، خشونت، سود یا تحقیر قرار دهد.
میراث زنانی مانند مکرینا، هیلدا، لیوبا، هیلدگارد، کاترینا فون بورا، الیزابت فرای، فلورنس نایتینگل، جوزفین باتلر، کاترین بوث و مری لیون نشان می‌دهد که زنان، در خانواده، کلیسا، آموزش، درمان، خدمت اجتماعی و دفاع از مظلومان، نقشی واقعی و ماندگار در شکل‌گیری تمدن غرب داشته‌اند.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
