اثر کتاب مقدس در زمینه‌سازی پژوهش علمی در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
اثر کتاب مقدس در زمینه‌سازی پژوهش علمی در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
۱۲. رابرت بویل؛ قانون‌مندی طبیعت
رابرت بویل، متولد سال ۱۶۲۷ در لیزمورِ ایرلند، از بنیان‌گذاران شیمی نوین به شمار می‌رود. او در سال ۱۶۶۲ رابطه میان فشار و حجم گازها را بیان کرد که امروز با نام «قانون بویل» شناخته می‌شود.
بویل مسیحی‌ای متعهد بود و طبیعت را محصول اراده آزاد خدای خالق می‌دانست. او باور داشت چون خدا می‌توانست جهان را به شیوه‌های گوناگون بیافریند، انسان نمی‌تواند تنها با استدلال فلسفیِ پیشینی بفهمد جهان چگونه کار می‌کند؛ بلکه باید طبیعت را مشاهده و آزمایش کند.
او همچنین در وصیت خود هزینه برگزاری سخنرانی‌هایی را فراهم کرد که هدفشان دفاع عقلانی از ایمان مسیحی بود. این سخنرانی‌ها بعدها به «سخنرانی‌های بویل» مشهور شدند.
۱۳. آیزاک نیوتن و قوانین حرکت
آیزاک نیوتن در سال ۱۶۴۲ در وولستورپ، در لینکلن‌شرِ انگلستان، به دنیا آمد و از مهم‌ترین دانشمندان تاریخ علم به شمار می‌رود. او در دانشگاه کمبریج تحصیل کرد و بعدها استاد ریاضیات همان دانشگاه شد. نیوتن بر این باور بود که جهان، آفرینش خدای حکیم و قانون‌گذار است؛ جهانی که می‌توان نظم آن را با مشاهده، آزمایش و استدلال ریاضی بررسی کرد.
در سال‌های ۱۶۶۵ و ۱۶۶۶، هنگامی که دانشگاه کمبریج به سبب شیوع طاعون تعطیل شد، نیوتن به زادگاه خود بازگشت. او در همان دوره پژوهش‌های مهمی درباره نور، ریاضیات، حرکت و جاذبه آغاز کرد.
مهم‌ترین اثر او، کتاب «اصول ریاضی فلسفه طبیعی»، در سال ۱۶۸۷ در لندن منتشر شد. انتشار این کتاب با پشتیبانی ادموند هالی، ستاره‌شناس انگلیسی، امکان‌پذیر شد. نیوتن در این اثر سه قانون حرکت و قانون جاذبه عمومی را صورت‌بندی کرد.
قوانین حرکت او چنین بیان می‌شوند:
– هر جسمی حالت سکون یا حرکت یکنواخت خود را حفظ می‌کند، مگر آن‌که نیرویی بیرونی بر آن اثر بگذارد.
– تغییر حرکت جسم با نیروی واردشده متناسب است.
– هر کنش، واکنشی برابر و در جهت مخالف دارد.
نیوتن همچنین توضیح داد که همان قانونی که باعث افتادن اجسام به سوی زمین می‌شود، حرکت ماه به گرد زمین و حرکت سیارات به گرد خورشید را نیز توضیح می‌دهد. این اندیشه، آسمان و زمین را دو قلمرو جداگانه نمی‌دید، بلکه هر دو را زیر نظم واحد آفرینش قرار می‌داد.
نیوتن زمان و انرژی فراوانی را به مطالعه کتاب مقدس، تاریخ کلیسا و پیشگویی‌های کتاب‌مقدسی اختصاص داد. هرچند برخی دیدگاه‌های الاهیاتی او با آموزه‌های تاریخی و بنیادین کلیسا هم‌خوان نبود، اما باور او به خدای خالق و قانون‌گذار، در نگاهش به طبیعت نقش مهمی داشت. او در نوشته‌ای گفت که نظم شگفت‌انگیز منظومه شمسی نمی‌تواند فقط از تصادف برخاسته باشد، بلکه از تدبیر و فرمانروایی موجودی دانا و توانا سرچشمه می‌گیرد.
اهمیت نیوتن در تاریخ علم فقط کشف چند قانون نبود؛ او به دانشمندان نشان داد که طبیعت دارای نظم ریاضی و قابل‌بررسی است. این اندیشه با جهان‌بینی کتاب مقدس هماهنگ بود: خدا خدای بی‌نظمی نیست، بلکه آفرینش او از حکمت، هدف و نظم برخوردار است.
۱۴. رابرت بویل و پیدایش شیمی نوین
رابرت بویل در سال ۱۶۲۷ در قلعه لیسمور در ایرلند به دنیا آمد. او دانشمند، نویسنده و یکی از بنیان‌گذاران شیمی نوین بود. بویل عضو «انجمن سلطنتی لندن» بود؛ انجمنی علمی که در سال ۱۶۶۰ برای پیشبرد مشاهده، آزمایش و بررسی طبیعت شکل گرفت.
بویل در سال ۱۶۶۱ کتابی با عنوان «شیمی‌دان شکاک» منتشر کرد. او در این اثر با بسیاری از فرضیه‌های اثبات‌نشده کیمیاگری مخالفت کرد و بر اهمیت آزمایش دقیق و شواهد تجربی تأکید نمود. این رویکرد به جداشدن تدریجی شیمی از کیمیاگری و شکل‌گیری روش علمی کمک کرد.
در سال ۱۶۶۲، بویل قانونی را مطرح کرد که امروز با نام «قانون بویل» شناخته می‌شود: در دمای ثابت، فشار گاز با حجم آن رابطه معکوس دارد. این کشف، گامی مهم در شناخت رفتار گازها بود.
بویل مسیحی‌ای متعهد بود و پژوهش علمی را راهی برای شناخت بهتر آثار دست خدا در آفرینش می‌دانست. او معتقد بود طبیعت باید با فروتنی بررسی شود، نه آن‌که انسان نظریه‌های خود را بر آن تحمیل کند. بویل برای ترجمه و انتشار کتاب مقدس نیز کمک مالی کرد و بخشی از دارایی خود را برای پشتیبانی از سخنرانی‌هایی در دفاع عقلانی از ایمان مسیحی اختصاص داد. این سخنرانی‌ها بعدها «سخنرانی‌های بویل» نام گرفتند و از سال ۱۶۹۲ در لندن برگزار شدند.
۱۵. جان ری و طبقه‌بندی موجودات زنده
جان ری، طبیعی‌دان و الاهیدان انگلیسی، در سال ۱۶۲۷ در بلک ناتلیِ اسکس در انگلستان به دنیا آمد. او از پیشگامان مطالعه منظم گیاهان و جانوران بود و در رشد دانش زیست‌شناسی و طبقه‌بندی موجودات زنده نقش مهمی داشت.
ری در سفرهای فراوان خود در انگلستان و اروپا، گیاهان، پرندگان، ماهیان، حشرات و دیگر موجودات را مشاهده و ثبت کرد. او در سال ۱۶۸۶ کتابی درباره تاریخ گیاهان منتشر ساخت و کوشید موجودات را بر پایه ویژگی‌های واقعی و قابل‌مشاهده‌شان دسته‌بندی کند.
او مفهوم «گونه» را نیز با دقت بیشتری به کار برد. از نظر ری، موجودات زنده دارای نظم، ساختار و ویژگی‌های مشخص‌اند و پژوهشگر باید آنها را همان‌گونه که در طبیعت وجود دارند، مشاهده و توصیف کند.
جان ری کتابی با عنوان «حکمت خدا که در آثار آفرینش آشکار است» در سال ۱۶۹۱ منتشر کرد. او در آن، پیچیدگی و هماهنگی جهان زنده را نشانه حکمت خالق می‌دانست. این رویکرد سبب شد مطالعه طبیعت به عنوان کاری ارزشمند و مشروع در محیط‌های مسیحی گسترش یابد.
۱۶. کارل لینه و نام‌گذاری علمی موجودات
کارل لینه، پزشک و طبیعی‌دان سوئدی، در سال ۱۷۰۷ در روستای روشولت در جنوب سوئد متولد شد. او در دانشگاه اوپسالا تحصیل کرد و بعدها استاد پزشکی و گیاه‌شناسی همان دانشگاه شد.
لینه در سال ۱۷۳۵ کتاب «سامانه طبیعت» را منتشر کرد. او در این اثر روشی منظم برای دسته‌بندی گیاهان و جانوران ارائه داد. مهم‌ترین بخش کار او، رواج‌دادن نام‌گذاری دوجزئی برای موجودات زنده بود؛ یعنی هر موجود با نام جنس و گونه شناخته شود. برای نمونه، انسان در این نظام با نام علمی ویژه‌ای دسته‌بندی شد.
این شیوه، زبان مشترکی برای دانشمندان در کشورهای گوناگون فراهم آورد و پژوهش زیست‌شناسی را بسیار دقیق‌تر کرد. لینه جهان طبیعی را دارای نظم و طبقه‌بندی می‌دید و بارها از آفرینش حکیمانه خدا سخن گفت. او در پژوهش‌هایش می‌کوشید این نظم را کشف و ثبت کند.
۱۷. مایکل فارادی و فروتنی علمی
مایکل فارادی در سال ۱۷۹۱ در نیوینگتون باتس در جنوب لندن به دنیا آمد. خانواده او فقیر بودند و او آموزش رسمی محدودی داشت. فارادی در نوجوانی نزد یک صحاف کار می‌کرد و از راه خواندن کتاب‌های علمی، به دانش علاقه‌مند شد.
او بعدها در مؤسسه سلطنتی لندن به عنوان دستیار همفری دیوی، شیمی‌دان برجسته انگلیسی، کار کرد. فارادی با پشتکار به یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان آزمایشگاهی تاریخ تبدیل شد.
او در سال ۱۸۲۱ پژوهش‌هایی مهم درباره حرکت الکترومغناطیسی انجام داد که زمینه‌ای برای ساخت موتور الکتریکی شد. در سال ۱۸۳۱ نیز پدیده القای الکترومغناطیسی را کشف کرد. این کشف، پایه فنی تولید برق در ژنراتورها و نیروگاه‌ها شد و آثار عظیمی بر تمدن جدید گذاشت.
فارادی عضو کلیسای کوچک ساندمنیان در لندن بود و ایمان خود را جدا از زندگی علمی‌اش نمی‌دید. او به فروتنی، صداقت، دقت در گزارش نتایج و پرهیز از شهرت‌طلبی شهرت داشت. فارادی باور داشت دانشمند باید حقیقت طبیعت را با امانت‌داری دنبال کند، زیرا طبیعت آفرینش خداست و حقیقت را نمی‌توان با تعصب یا خودخواهی تغییر داد.
۱۸. جیمز کلرک ماکسول و وحدت نیروهای طبیعت
جیمز کلرک ماکسول در سال ۱۸۳۱ در ادینبروِ اسکاتلند به دنیا آمد. او در دانشگاه ادینبرو و سپس دانشگاه کمبریج تحصیل کرد و در زمینه فیزیک و ریاضیات پژوهش‌های بنیادین انجام داد.
ماکسول در دهه ۱۸۶۰، مجموعه معادلاتی را ارائه داد که رابطه میان برق، مغناطیس و نور را توضیح می‌دادند. این معادلات نشان دادند که نور نوعی موج الکترومغناطیسی است. کار ماکسول راه را برای اختراع رادیو، تلگراف بی‌سیم، تلفن همراه، ارتباطات ماهواره‌ای و فناوری‌های ارتباطی نوین هموار کرد.
او مسیحی‌ای جدی و اهل مطالعه کتاب مقدس بود. ماکسول در نوشته‌ها و نامه‌های خود، ایمان به خدا را با جست‌وجوی حقیقت ناسازگار نمی‌دانست. برای او، پژوهش علمی وسیله‌ای بود برای فهم بهتر نظم عمیق و هماهنگ جهان.
۱۹. گرگور مندل و بنیان دانش ژنتیک
گرگور مندل در سال ۱۸۲۲ در هایتسندورف، در امپراتوری اتریش آن زمان و جمهوری چک امروز، به دنیا آمد. او راهب آگوستینی و پژوهشگری دقیق بود که در صومعه سنت توماس در شهر برنو زندگی و کار می‌کرد.
مندل از سال ۱۸۵۶ تا ۱۸۶۳ آزمایش‌هایی منظم بر گیاه نخود انجام داد. او ویژگی‌هایی مانند رنگ گل، شکل دانه و بلندی ساقه را در نسل‌های گوناگون بررسی کرد. نتیجه پژوهش‌های او نشان داد که ویژگی‌های زیستی بر اساس الگوهای قابل‌شمارش و منظم از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند.
مندل یافته‌های خود را در سال ۱۸۶۵ در انجمن تاریخ طبیعی برنو ارائه کرد و در سال ۱۸۶۶ منتشر ساخت. اهمیت کار او در زمان خودش به‌درستی شناخته نشد، اما در سال ۱۹۰۰ سه پژوهشگر اروپایی به طور مستقل به نتایجی مشابه رسیدند و ارزش پژوهش‌های مندل آشکار شد. امروز او را پدر علم ژنتیک می‌دانند.
کار مندل نمونه‌ای روشن از نقش نهادهای مسیحی در ایجاد فضای پژوهش است: صومعه برای او تنها محل عبادت نبود، بلکه محیطی برای آموزش، کتابخانه، کار منظم، باغبانی و پژوهش علمی فراهم می‌کرد.
- جمع‌بندی:
تعالیم کتاب مقدس به دانشمندان نگفتند که همه پاسخ‌های فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی یا پزشکی را بدون تحقیق در اختیار دارند. بلکه مبنایی فراهم کردند که پژوهش علمی بر آن رشد کند: جهان آفریده خدای حکیم و قانون‌مند است؛ طبیعت ارزش مطالعه دارد؛ انسان می‌تواند با عقل، مشاهده و آزمایش بخشی از حقیقت آفرینش را بشناسد؛ و حقیقت‌جویی باید با فروتنی، صداقت و مسئولیت اخلاقی همراه باشد.
دانشمندانی مانند اسحاق نیوتن، رابرت بویل، جان ری، کارل لینه، مایکل فارادی، جیمز کلرک ماکسول و گرگور مندل، با وجود تفاوت‌هایشان در سنت‌های کلیسایی و جزئیات دیدگاه‌های الاهیاتی، در فرهنگی رشد کردند که آفرینش را دارای نظم، معنا و قابلیت شناخت می‌دانست. این جهان‌بینی در شکل‌گیری و گسترش پژوهش علمی در تمدن غرب نقشی بنیادی داشت.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
