اثر کتاب مقدس بر هنر، موسیقی و ادبیات در تاریخ تمدن غرب (بخش چهارم)

اثر کتاب مقدس بر هنر، موسیقی و ادبیات در تاریخ تمدن غرب (بخش چهارم)

۱۲. کتاب مقدس و شعر انگلیسی

کتاب مقدس بر شکل‌گیری شعر انگلیسی نیز اثر عمیقی گذاشت. ترجمه انگلیسی کتاب مقدس، به‌ویژه ترجمه مشهور پادشاه جیمز که در سال ۱۶۱۱ منتشر شد، بر واژگان، آهنگ جمله‌ها، تصویرسازی‌ها و شیوه بیان شاعران انگلیسی تأثیری ماندگار گذاشت.

– جرج هربرت، شاعر و کشیش انگلیسی، در سال ۱۵۹۳ در مونتگمریشایرِ ولز به دنیا آمد. او در مجموعه شعر خود با عنوان «معبد» که در سال ۱۶۳۳، اندکی پس از مرگش، منتشر شد، موضوعاتی مانند گناه، فیض، دعا، توبه، رنج و محبت خدا را به زبان شاعرانه بیان کرد. شعرهای هربرت نشان می‌دهد که ایمان کتاب‌مقدسی چگونه می‌تواند به زبان ادبیِ دقیق، عاطفی و ژرف تبدیل شود.

– جان دان، شاعر و واعظ انگلیسی، در سال ۱۵۷۲ در لندن به دنیا آمد و بعدها رئیس کلیسای جامع سنت پل شد. سرودها، موعظه‌ها و شعرهای او سرشار از مفاهیم کتاب مقدس درباره مرگ، داوری، فیض، رستاخیز و امید جاودان است. او در سال ۱۶۳۱ درگذشت، اما سبک ادبی و اندیشه روحانی‌اش بر شاعران نسل‌های بعد اثر گذاشت.

–  ویلیام بلیک و تصویرسازی‌های کتاب‌مقدسی

ویلیام بلیک در سال ۱۷۵۷ در لندن به دنیا آمد. او شاعر، نقاش و حکاک بود و بسیاری از آثارش از تصاویر و زبان کتاب مقدس استفاده می‌کنند. بلیک با فساد، بردگی، ظلم به کودکان و دینداریِ ظاهری مخالفت می‌کرد و بارها از پیامبران عهد عتیق و تعالیم عیسای مسیح الهام گرفت.

او میان سال‌های ۱۸۰۴ تا ۱۸۲۰ مجموعه‌ای از تصویرسازی‌ها برای کتاب ایوب ساخت. بلیک در این آثار، رنج ایوب، محدودیت فهم انسانی، عدالت خدا و امید به رهایی را به زبان تصویر بیان کرد. او همچنین تصویرسازی‌هایی برای «کمدی الهی» دانته و «بهشت گمشده» میلتون آفرید.

اگرچه برخی برداشت‌های شخصی بلیک از الاهیات با تعالیم روشن کتاب مقدس هم‌خوان نبود، آثار او نشان می‌دهد که روایت‌های کتاب‌مقدسی تا چه اندازه در تخیل ادبی و هنری غرب نفوذ کرده بودند.

– چارلز دیکنز، ویکتور هوگو و مسئولیت نسبت به فقرا

در سده نوزدهم، نویسندگان بسیاری از مفاهیم کتاب‌مقدسی عدالت، رحمت، گناه، بخشش و مسئولیت نسبت به فقرا بهره گرفتند.

چارلز دیکنز در سال ۱۸۱۲ در پورتسموث انگلستان به دنیا آمد. او در رمان‌هایی مانند «الیور توئیست» که در سال ۱۸۳۸ منتشر شد، شرایط تلخ کودکان یتیم، فقر شهری، کار اجباری و بی‌رحمی نهادهای اجتماعی در لندن را آشکار کرد. دیکنز به‌ویژه در داستان «سرود کریسمس» که در سال ۱۸۴۳ منتشر شد، دگرگونی شخصیت خسیس و خودخواهی به نام اِبینزر اسکروج را با مفاهیم توبه، سخاوت، محبت به همسایه و مسئولیت نسبت به فقرا پیوند زد.

– ویکتور هوگو، نویسنده فرانسوی، در سال ۱۸۰۲ در بزانسون فرانسه به دنیا آمد. رمان مشهور او، «بینوایان»، در سال ۱۸۶۲ منتشر شد. شخصیت ژان والژان، که پس از دریافت بخشش و محبت اسقف میری‌یل زندگی تازه‌ای را آغاز می‌کند، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های تأثیر مفهوم فیض و بخشش بر ادبیات غرب است.

در این رمان، هوگو بی‌عدالتی اجتماعی، فقر، تحقیر زنان و کودکان و خشونت نظام قضایی را به چالش می‌کشد. هرچند دیدگاه‌های دینی هوگو همیشه با ایمان کتاب‌مقدسی هماهنگ نبود، او از زبان، روایت‌ها و ارزش‌های مسیحی برای دفاع از کرامت نیازمندان استفاده کرد.

– فئودور داستایفسکی و مسئله گناه و رستگاری

فئودور داستایفسکی در سال ۱۸۲۱ در مسکو به دنیا آمد. او یکی از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان روس و جهان است و آثارش به‌طور عمیق با پرسش‌های کتاب‌مقدسی درباره گناه، آزادی، وجدان، رنج، توبه، بخشش و نجات درگیر است.

او در سال ۱۸۴۹ به سبب عضویت در یک حلقه فکری مخالف حکومت تزار بازداشت شد. پس از محکومیت به اعدام و لغو حکم در لحظه آخر، به اردوگاه کار اجباری در سیبری فرستاده شد. در آنجا کتاب مقدس، به‌ویژه عهد جدید، نقش مهمی در زندگی و اندیشه او یافت.

رمان «جنایت و مکافات» در سال ۱۸۶۶ منتشر شد. این اثر داستان راسکولنیکف، دانشجویی است که مرتکب قتل می‌شود و سپس زیر فشار وجدان، حقیقت، محبت و نیاز به توبه قرار می‌گیرد. شخصیت سونیا، دختر جوانی که با وجود رنج فراوان به ایمان و محبت وفادار می‌ماند، در این رمان نقشی اساسی دارد. او داستان برخاستن ایلعازر را از انجیل یوحنا برای راسکولنیکف می‌خواند و این روایت به نشانه امید برای زندگی تازه تبدیل می‌شود.

داستایفسکی در رمان «برادران کارامازوف» که در سال ۱۸۸۰ منتشر شد، موضوع‌هایی چون وجود خدا، شرّ، آزادی انسان، داوری اخلاقی، بخشش و محبت را بررسی کرد. شخصیت آلیوشا کارامازوف تصویری از شاگردی، فروتنی و محبت مسیحی ارائه می‌دهد.

– سی. اس. لوئیس و بازگویی حقیقت مسیح در داستان

کلایو استیپلز لوئیس، مشهور به سی. اس. لوئیس، در سال ۱۸۹۸ در بلفاست ایرلند به دنیا آمد. او استاد ادبیات در دانشگاه آکسفورد و سپس دانشگاه کمبریج بود. لوئیس در جوانی ایمان مسیحی را کنار گذاشت، اما پس از سال‌ها مطالعه و گفت‌وگو با دوستانی مانند جی. آر. آر. تالکین، در سال ۱۹۳۱ تسلیم ایمان به عیسای مسیح شد.

او در آثار غیرداستانی خود، از جمله «مسیحیت ناب» که در سال ۱۹۵۲ منتشر شد، از حقیقت ایمان مسیحی دفاع کرد. اما اثر ادبی او نیز بسیار گسترده بود. مجموعه «سرگذشت نارنیا» میان سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۶ منتشر شد.

در این داستان‌ها، شخصیت اصلان تصویری تمثیلی از پادشاهی، فداکاری و پیروزی عیسای مسیح ارائه می‌دهد. در کتاب «شیر، کمد و جادوگر» که در سال ۱۹۵۰ منتشر شد، اصلان جان خود را برای نجات ادموند می‌دهد و سپس از مرگ برمی‌خیزد. این روایت، حقیقت صلیب و رستاخیز مسیح را به زبانی داستانی و قابل‌فهم برای کودکان و بزرگسالان بازتاب می‌دهد.

– جی. آر. آر. تالکین و امید مسیحی در ادبیات خیال‌پردازانه

جان رونالد روئل تالکین در سال ۱۸۹۲ در بلومفونتینِ آفریقای جنوبی به دنیا آمد و در انگلستان رشد کرد. او استاد زبان‌شناسی در دانشگاه آکسفورد و مسیحی کاتولیک بود. دوستی او با سی. اس. لوئیس در بازگشت لوئیس به ایمان مسیحی نقش مهمی داشت.

تالکین در آثار خود، به‌ویژه «هابیت» که در سال ۱۹۳۷ منتشر شد و «ارباب حلقه‌ها» که میان سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۵ انتشار یافت، داستانی تمثیلیِ مستقیم از کتاب مقدس نمی‌نویسد. با این حال، جهان ادبی او عمیقاً از حقیقت آفرینش، سقوط، وسوسه قدرت، شرارت، فداکاری، امید، رحمت و پیروزی نهایی نیکی بر شرّ تأثیر پذیرفته است.

برای نمونه، در «ارباب حلقه‌ها»، حلقه نماد قدرتی فاسدکننده است که انسان را به خودپرستی و سلطه‌جویی می‌کشاند. شخصیت‌هایی مانند فرودو، سم، گندالف و آراگورن، هر یک به گونه‌ای مفاهیم فروتنی، وفاداری، فداکاری، رحمت و امید را نشان می‌دهند. تأکید تالکین بر رحمت نسبت به گولوم نیز نقش مهمی در پیشرفت داستان دارد و یادآور این حقیقت است که داوری نهایی تنها از آن خداست.

• جمع‌بندی:

کتاب مقدس نه‌تنها موضوع آثار ادبی فراوان بوده، بلکه زبان، تصویرها، شخصیت‌ها، پرسش‌ها و معیارهای اخلاقی ادبیات غرب را نیز شکل داده است. روایت آفرینش، سقوط انسان، برادرکشی قائن، سفر ابراهیم، خروج قوم خدا، مزامیر داوود، ایوبِ رنج‌دیده، پیامبران، تولد مسیح، صلیب، رستاخیز، فیض، داوری و امید ملکوت خدا، بارها در شعر، نمایش‌نامه، رمان و داستان‌های خیال‌پردازانه بازتاب یافته‌اند.
نویسندگانی چون میلتون، بانیان، هربرت، دان، دیکنز، هوگو، داستایفسکی، لوئیس و تالکین، هر یک به شیوه‌ای متفاوت نشان داده‌اند که ادبیات بدون پرسش‌های بنیادیِ کتاب مقدس، بخش بزرگی از عمق اخلاقی، معنوی و انسانی خود را از دست می‌دهد. کتاب مقدس انسان را با واقعیت گناه روبه‌رو می‌سازد، اما او را در ناامیدی رها نمی‌کند؛ زیرا در عیسای مسیح، بخشش، زندگی تازه و امید جاودان آشکار شده است.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ