رهبری از نگاه کتاب داوران

رهبری از نگاه کتاب داوران

سازش با ارزش‌ها، به سازش در اهداف می‌انجامد
(داوران ۱ آیه‌های ۲۱ تا ۳۶)

اندکی پس از مرگ یوشع، روشن شد که قوم اسرائیل تا چه اندازه در انجام مأموریتی که خدا به آنان سپرده بود، شکست خورده‌اند. آن‌ها نتوانستند کنعان را به تسخیر خود درآورند و کتاب داوران نشان می‌دهد که قوم عبرانی از غرب تحت فشار فلسطینیان و از شرق تحت فشار مدیانیان قرار داشت. اسرائیل با نادیده گرفتن دستورات خدا تصمیم گرفت با ساکنان کنعان وارد مذاکره شود، به توافق‌هایی برسد و با آن‌ها سازش کند. مردم امیدوار بودند که با این کار بتوانند دوستانی برای خود پیدا کنند و از رویارویی و درگیری جلوگیری کنند.
واقعاً چه اشتباه بزرگی مرتکب شدند!
کتاب مقدس شرح می‌دهد که چگونه قبایل مختلف نتوانستند دشمنان خود را از سرزمین بیرون برانند. سازش با ارزش‌هایشان باعث شد که در اهداف خود نیز سازش کنند و این امر نتایج غم‌انگیزی به دنبال داشت:

سازش‌ها:
۱. قبیلهٔ بنیامین نتوانست یبوسیان را بیرون براند.
۲. قبیلهٔ منسی نتوانست کنعانیان را بیرون براند.
۳. قبیلهٔ افرایم نتوانست کنعانیان را بیرون براند.
۴. قبیلهٔ زبولون نتوانست ساکنان قِترون را بیرون براند.
۵. قبیلهٔ دان نتوانست اموریان را بیرون براند.
۶. قبیلهٔ اشیر نتوانست ساکنان عَکّو را بیرون براند.
۷. قبیلهٔ اشیر نتوانست کنعانیان را بیرون براند.
۸. قبیلهٔ نفتالی نتوانست ساکنان بیت‌شمس را بیرون براند.

پیامدها:
۱. ازدواج‌های مختلط و تضعیف ایمان.
۲. بی‌تفاوتی روحانی.
۳. تفرقهٔ روحانی.
۴. درگیری و نزاع میان قبایل.
۵. شکست و محرومیت از حمایت و حفاظت.
۶. ساکنان سرزمین به دامی برای آن‌ها تبدیل شدند.
۷. ناتوانی در زندگی در سرزمینی که خدا برای آنان در نظر گرفته بود.

چرخهٔ سازمانی: درک الگوی رفتار مردم
(داوران ۲: آیه‌های ۱ تا ۶)

رهبران باید درک کنند که مردم چگونه فکر و رفتار می‌کنند. کتاب داوران تصویری روشن از رهبران، پیروان و سرشت انسان ارائه می‌دهد و چرخه‌ای را توصیف می‌کند که حتی امروزه نیز تکرار می‌شود. به الگوهای مشخصی که در این کتاب بارها تکرار می‌شوند توجه کن:

• طغیان
  وقتی اوضاع خوب پیش می‌رود، مردم احتیاط خود را کنار می‌گذارند. سهل‌انگار می‌شوند و کمتر به جزئیات توجه می‌کنند. آن‌ها در دوران رفاه، کمتر مراقب هستند و در نتیجه، احتمال طغیان بیشتر می‌شود. انسان سقوط‌کرده به‌طور طبیعی تمایل خود به استقلال و سرکشی را نشان می‌دهد.
• سرکوب
  سرکوب پس از طغیان رخ می‌دهد. چه خدا دشمنی بفرستد و چه مردم به‌دلیل رفتار نادرست خودشان رنج بکشند، آنان سختی، مصیبت، تهاجم یا بلایای طبیعی را تحمل می‌کنند. انتخاب‌های نادرست به گرفتار شدن در مشکلات منجر می‌شوند.
• توبه
  سختی‌های شدید اغلب موجب توبه‌ای فراگیر در جامعه می‌شوند. سرکوب مانند زنگ بیدارباش عمل می‌کند. افراد دوباره بر آنچه واقعاً مهم است تمرکز می‌کنند و انگیزه‌ها و رفتار خود را پاک می‌سازند. سازمان‌ها بودجه‌ها را کاهش می‌دهند، کوچک‌تر می‌شوند و هزینه‌ها را بررسی می‌کنند.
• احیا
  پاک‌سازی به احیا منجر می‌شود. مردم دوباره برکاتی را به دست می‌آورند که زمانی داشتند یا قرار بود از آن‌ها برخوردار شوند. وقتی مردم شروع به اطاعت از خدا می‌کنند، آرامش بار دیگر به سرزمین بازمی‌گردد و چرخهٔ رفتار سقوط‌کردهٔ انسان، مسیر کامل خود را طی کرده است.

قانون پیروزی: سه رهبر راهی برای رهایی اسرائیل پیدا می‌کنند
(داوران ۳ آیه‌های ۱ تا ۳۳)

رهبران واقعی همیشه راهی برای کمک به پیروزی گروه پیدا می‌کنند.
عُتِنئیل قوم خود را در محاصرهٔ دشمنانی از بین‌النهرین یافت. او پیش‌قدم شد، سپاهیان اسرائیل را در برابر پادشاه بت‌پرست رهبری کرد و پیروز شد. پیروزی او به ۴۰ سال صلح انجامید.
بعدها، موآب با عمونیان و عمالیقیان متحد شد و به اسرائیل حمله کرد. عبرانیان شکست خوردند و به مدت ۱۸ سال به این دشمنان خدمت کردند. هنگامی که مردم نزد خداوند فریاد برآوردند، ایهود پیش‌قدم شد و آن‌ها را به پیروزی رساند. این صلح ۸۰ سال ادامه یافت.
سومین داور، شَمجَر، شخصاً ۶۰۰ فلسطینی را از پای درآورد و قوم خود را برای مقابله با فلسطینیان بسیج کرد. رهبری واقعی زمانی آغاز می‌شود که یک شخص…

• نیازی را تشخیص می‌دهد (یک مشکل مشخص را شناسایی می‌کند).
• استعدادی دارد (توانایی لازم برای رسیدگی به آن نیاز را دارد).
• اشتیاقی را به نمایش می‌گذارد (چشم‌اندازی برای اقدام بر اساس اشتیاق خود ترسیم می‌کند).
• افرادی را متقاعد می‌کند (دیگران را جذب می‌کند تا به آن هدف بپیوندند).
• هدفی را دنبال می‌کند (اقداماتی را برای دستیابی به هدف موردنظر به کار می‌گیرد).

درس‌هایی از جدعون دربارهٔ انتخاب رهبران
(داوران ۷ آیه‌های ۱ تا  ۲۵)

آیا می‌توانی تصور کنی که با مشکل جدعون روبه‌رو باشی؟ او داوطلبان بیش از حد زیادی را جذب کرده بود!
برای اطمینان از اینکه خدا جلال پیروزی آینده را دریافت کند، خدا جدعون را در فرایندی هدایت کرد تا افرادی را که مانع کار می‌شدند کنار بگذارد و کسانی را انتخاب کند که به آرمان اسرائیل کمک می‌کردند. به درس‌هایی که از این رهبر کارآمد می‌آموزیم توجه کنید:
۱. یک رهبر متعهد همیشه افراد زیادی را جذب می‌کند.
۲. خدا می‌خواهد افتخار پیروزی‌های ما از آنِ او باشد.
۳. پیش از آغاز نبرد، معمولاً ریزش اولیه رخ می‌دهد (انتخاب خود افراد).
۴. پیش از آغاز نبرد، اغلب ریزش دیگری نیز رخ می‌دهد (انتخاب خدا).
۵. خدا مانند ما انتخاب نمی‌کند.
۶. خدا خواهان کیفیت رهبران است، نه لزوماً تعداد آنان.
۷. چند رهبر متعهد که راهبردی دارند، پیروزی را به ارمغان خواهند آورد.
۸. هنگامی که گروهی اندک پیروز می‌شوند، توده‌های مردم نیز به حرکت درمی‌آیند.

چرا خدا رهبران ناخوشایند را انتخاب می‌کند؟
(داوران ۷ آیه‌های ۱۶ تا ۲۵)

چرا خدا اغلب رهبرانی را انتخاب می‌کند که انتخابشان بعید به نظر می‌رسد؟ دلایل زیر را در نظر بگیر:
۱. برای جلب توجه جهانیان.
۲. برای اینکه جلال و افتخار نصیب خودش شود.
۳. برای ساده نگه داشتن پیام.
۴. برای اینکه ما را به اتکا به خودش، نه به مردم، ترغیب کند.
۵. برای اینکه ما را از قدرت خود پُر سازد.

اَبیمِلِک: تصویری از خودنمایی و جاه‌طلبی
(داوران ۹ آیه‌های ۱ تا ۵۷)

در نگاه اول، ممکن است ابیملک نامزدی ایده‌آل برای رهبری به نظر برسد. او سخنوری بااستعداد و تاکتیک‌دانی ماهر بود و تمام تلاش خود را بر این گذاشته بود که حاکم قومش شود. او اشتیاق زیادی به رهبری داشت.
اما اشتیاق به معنای شایستگی نیست.
از زمانی که پدرش، جدعون درگذشت، ابیملکِ جاه‌طلب، چشم به تخت پادشاهی اسرائیل دوخت. او به‌خوبی از توانایی سخنوری خود برای به‌دست آوردن قدرت استفاده کرد، اما هرگز در پی آگاهی از دیدگاه خدا دربارهٔ انتخاب مسیر زندگی‌اش نبود. ابیملک مردانی که «اراذل و اوباش» بودند (داوران ۹ آیه ۴) را استخدام کرد تا خواسته‌هایش را اجرا کنند. نخستین اقدام او به‌عنوان پادشاه این بود که ۷۰ رقیب احتمالی خود، یعنی برادرانش را که همگی از یک پدر بودند، به قتل رساند (۹ آیه ۵). از آن زمان، خدا تصمیم گرفت هم ابیملک و هم حامیانش را داوری کند. غرور، نافرمانی، نادرستی و خودرأیی این مرد باید او را از رهبری قوم خدا محروم می‌کرد، بااین‌حال او سه سال بر مردان شکیم حکومت کرد (۹ آیه ۲۲). سرانجام، این قدرت‌طلبِ خودنما و همهٔ همدستانش زیر خشم هولناک خدا جان باختند (۹ آیه‌های ۵۶و۵۷).
خودنمایی و تبلیغ خود ممکن است در کوتاه‌مدت «جواب بدهد»، اما خدا اطمینان حاصل می‌کند که در درازمدت شکست بخورد. رهبران خداپسند باید همواره دستور خداوند را به خود یادآوری کنند: «اگر خود را زیر دست نیرومند خدا فروتن سازید، او در زمان مناسب شما را سربلند خواهد نمود» (اول پطرس ۵ آیه ۶).

مَثَلِ یوتام برای رهبری: قدرت یا خدمت؟
(داوران ۹ آیه‌های ۷ تا ۱۵)

بسیاری از مردم در دنیای ما فکر می‌کنند که رهبر باید بزرگ‌ترین، قوی‌ترین و ترسناک‌ترین فرد در جمع باشد. بااین‌حال، کتاب مقدس به ما می‌گوید که انگیزهٔ رهبران خداپسند، خدمت است، نه قدرت. یوتام از تصاویر زنده و گویا استفاده کرد تا رهبری توخالی برادرش را بر شکیم توصیف کند و هشدار داد که رهبری قدرت‌طلبانهٔ ابیملک فاجعه به بار خواهد آورد.

قانون میراث: تأثیر تولَع و یائیر با مرگشان از بین می‌رود
(داوران ۱۰ آیه‌های ۱ تا ۶)

تولع و یائیر کار نسبتاً خوبی در رهبری قوم عبرانی انجام دادند، اما اسرائیل بلافاصله پس از مرگ آنان مرتکب بدی شد و خدایان بعل را پرستش کرد. پس این دو نفر واقعاً چه نوع رهبری‌ای اعمال کردند؟
اگر رهبری ما هیچ میراثی از خود بر جای نگذارد، آیا کامل بوده است؟ اگر پس از رفتن ما، مردم دوباره به الگوهای گناه‌آلود بازگردند، آیا در به‌کارگیری قانون میراث شکست نخورده‌ایم؟ به یاد داشته باشید که…
– آزمون واقعی رهبری ما پس از رفتنمان انجام می‌شود.
– موفقیت بدون جانشین، شکست است.
– مسئله این نیست که «آیا می‌توانم در زمانی که اینجا هستم آن‌ها را تغییر دهم؟» بلکه این است که «آیا پس از رفتنم نیز می‌توانم این کار را انجام دهم؟»
– شهرت، چیزی است که مردم اکنون دربارهٔ ما فکر می‌کنند؛ میراث، چیزی است که مدت‌ها پس از رفتنمان دربارهٔ ما فکر خواهند کرد.

یَفتاح: انتخاب نادرست در رهبری می‌کند
(داوران ۱۱ آیه‌های ۱ تا ۳۱)

یفتاح، نهمین داور اسرائیل، ممکن است «مردی دلاور و شجاع» بوده باشد، اما زندگی خود را به‌عنوان «پسر یک زن فاحشه» آغاز کرد (داوران ۱۱ آیه ۱). از زندگی او چند درس مهم دربارهٔ رهبری می‌آموزیم:
۱. حتی افرادی که انتخابشان بعید به نظر می‌رسد، می‌توانند به رهبرانی تأثیرگذار تبدیل شوند (آیه‌های ۱ تا ۳).
۲. مردم از رهبران پیروی می‌کنند، زیرا آنان از توانایی مرتبط و مناسبی برخوردارند (آیه‌های ۴ تا ۶).
۳. رهبران خوب دربارهٔ درخواست و نتیجهٔ موردنظر پرس‌وجو می‌کنند (آیه‌های ۷ تا ۱۱).
۴. رهبران کارآمد، هرگاه امکان‌پذیر باشد، دربارهٔ توافق‌هایی مذاکره می‌کنند که برای هر دو طرف سودمند باشد (آیه‌های ۱۲ تا ۲۸).
بااین‌حال، به‌طرز تلخی، یفتاح با وجود اینکه این درس‌ها را در عمل نشان داده بود، درست پیش از شکست دادن عمونیان تصمیمی فاجعه‌بار گرفت. او شتاب‌زده نذر کرد که هر چیزی را که پس از پیروزی از درهای خانه‌اش برای استقبال از او بیرون بیاید، به‌عنوان قربانی به خداوند تقدیم کند (داوران ۱۱ آیه ۳۱). متأسفانه، تنها فرزندش برای استقبال از او بیرون آمد و نذر شتاب‌زده‌اش باعث شد دختر محبوبش را از دست بدهد. یفتاح به ما می‌آموزد که:
۱. حتی باهوش‌ترین رهبران نیز ممکن است مغلوب اراده یا احساسات خود شوند.
۲. تصمیم‌ها و تعهدات نباید بدون در نظر گرفتن شرایط گرفته شوند.
۳. رهبران باید از همان ابتدا، بهای فداکاری‌ای را که حاضرند بپردازند، به‌دقت بسنجند.
۴. رهبران خوب، صرف‌نظر از هزینه، به تعهدات خود عمل می‌کنند.

قانون تأثیرگذاری: داورانی با تأثیرگذاری کوتاه‌مدت
(داوران ۱۲ آیه‌های ۸ تا ۱۵)

سه رهبری که پس از یفتاح آمدند، یعنی اِبصان، ایلون و عبدون، پسران و دختران بسیاری داشتند و در مجموع ۲۵ سال حکومت کردند. ما دربارهٔ آنان اطلاعات زیادی نداریم، جز اینکه برای حفظ اعتبار و نام خودشان بیشتر تلاش کردند تا برای جلال نام یهوه. فصل بعدی کتاب نشان می‌دهد که به‌محض مرگ آن‌ها، اسرائیل دوباره در نظر خدا مرتکب بدی شد (داوران ۱۳ آیه ۱). داوری که پس از آن‌ها آمد نیز تأثیرگذاری زیادی نداشت. اما چرا؟ دو دلیل روشن می‌شود: کاهش چشم‌انداز و افزایش غرور.
وقتی چشم‌انداز یک رهبر کوچک می‌شود، تأثیرگذاری او یا تأثیرگذاری آن رهبر نیز کاهش می‌یابد. هرچه چشم‌انداز کوچک‌تر باشد، تأثیرگذاری نیز کمتر می‌شود. این رهبران تلاش نکردند کارهای بزرگی برای خدا انجام دهند، زیرا هیچ کار بزرگی از جانب خدا نمی‌دیدند. بنابراین، گزارش زندگی هر یک از آنان با این جمله پایان می‌یابد: «او مرد و به خاک سپرده شد». چقدر غم‌انگیز است!
وقتی متوجه می‌شویم که چشم‌انداز محدود این رهبران تنها به خودشان مربوط نمی‌شد، بلکه دیگران را نیز دربر می‌گرفت، داستان غم‌انگیزتر می‌شود. با اینکه این رهبران در آغاز به خدا اعتماد داشتند، در نهایت از او روی گرداندند و به گزارش‌های تبلیغاتی خودشان باور کردند.
این گفته خوبی است که معیار بلوغ روحانی، مدت‌زمانی است که فرد می‌تواند میان دستیابی به موفقیت در خدمت و شناخته‌شدن به‌خاطر آن صبر کند. به‌محض اینکه به دنبال خودستایی و ارتقای جایگاه خود می‌رویم، خدا را فراموش می‌کنیم.

فریاد برای رهبری: داورانی که نتوانستند کار را به‌خوبی به پایان برسانند
(داوران ۶ آیه ۱۱ تا ۸ آیه ۳۲؛ ۱۴ آیه ۱ تا ۱۶ آیه ۳۱)

چرا در کتاب مقدس، رهبران کمی هستند که کار خود را به‌خوبی به پایان می‌رسانند؟ بیش از دو سوم رهبران کتاب مقدس پایان خوبی نداشتند. برای نمونه، دو تن از مشهورترین داوران کتاب داوران، یعنی جدعون و شمشون را در نظر بگیرید:

جدعون
دوران آغازین (داوران ۶ آیه ۱۱ تا ۷ آیه ۲۵)

۱. از سوی خدا انتخاب شد.
۲. از بت‌ها نفرت داشت.
۳. رؤیایی فرشته‌گونه داشت.
۴. بت‌ها را نابود کرد.
۵. رهایی‌دهنده‌ای بزرگ بود.

دوران پایانی (داوران ۸ آیه‌های ۴ تا ۳۲)

۱. از سوی خدا رد شد.
۲. بتی ساخت.
۳. اسرائیل را به گناه کشاند.
۴. به سنگی برای لغزش تبدیل شد.
۵. نیکی‌هایش به‌وسیلهٔ شرارتش تباه شد.

شمشون
دوران آغازین (داوران ۱۴ آیه ۱ تا ۱۶ آیه ۱۹)

۱. وقف‌شده برای خدا بود.
۲. جنگجوی بزرگی بود.
۳. بسیار نیرومند بود.
۴. هزاران سرباز دشمن را کشت.
۵. مردی باایمان بود.
۶. شیری را کشت.
۷. بندهایی را که با آنها محکم بسته شده بود، پاره کرد.
۸. دروازه‌های غزه را با خود حمل کرد.

دوران پایانی (داوران ۱۶ آیه‌های ۲۰ تا ۳۱)

۱. وقف خود به خدا را از دست داد.
۲. فریب زنی را خورد.
۳. چشمانش را سوزاندند.
۴. تحقیر شد و موهایش تراشیده شد.
۵. خداوند او را ترک کرد.
۶. مورد تمسخر و تحقیر قرار گرفت.
۷. هرگز به توانایی‌های بالقوهٔ خود دست نیافت.
۸. سرانجام، خود را نابود کرد.

بسیاری از رهبران در پایان زندگی خود شکست می‌خورند، زیرا: ۱. به‌نوعی چشم‌انداز اولیه‌ای را که موجب موفقیتشان شده بود، کمرنگ می‌کنند؛ ۲. موفقیتشان آن‌ها را دگرگون می‌کند؛ و ۳. ضعف‌هایشان همچنان مهارنشده باقی می‌ماند. اجازه نده این اتفاق برای تو نیز بیفتد. درحالی‌که شروع خوب کمک‌کننده است، پایان خوب نیز به همان اندازه اهمیت دارد.