اثر کتاب مقدس بر ارزش برابر انسان‌ها در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
اثر کتاب مقدس بر ارزش برابر انسان‌ها در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
۸. جنبش لغو برده‌داری در بریتانیا
جنبش لغو برده‌داری در بریتانیا یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تأثیر تعالیم کتاب مقدس بر وجدان عمومی، قانون و تمدن غرب است. اگرچه بسیاری از افراد و نهادهایی که خود را مسیحی می‌نامیدند در تجارت برده مشارکت داشتند، این رفتار خیانت به تعالیم روشن مسیح بود. در مقابل، کسانی که برای لغو برده‌داری مبارزه کردند، غالباً استدلال خود را بر این حقیقت بنا می‌کردند که همه انسان‌ها آفریده خدا و دارای ارزش برابرند.
پولس رسول درباره برده مسیحی به فیلیمون نوشت که او را دیگر فقط برده نبیند، بلکه «برادری عزیز» بشناسد. این اصل، بنیاد اخلاقی محکمی علیه تبدیل انسان به کالا فراهم می‌کرد:
“اما نه دیگر به عنوان غلام و برده، بلکه برتر از غلام، به عنوان برادری عزیز. او برای من بسیار عزیز است، اما برای تو عزیزتر، هم به عنوان یک هم‌نوع و هم به عنوان برادر در خداوند” (فیلیمون ۱: ۱۶).
نمونه‌هایی از مبارزه مسیحیان الهام گرفته از تعالیم کتاب مقدس بر ضد برده‌داری:
- توماس کلارکسون، متولد ۱۷۶۰، از شخصیت‌های اصلی جنبش لغو برده‌داری بود. او در سال ۱۷۸۵ مقاله‌ای درباره این پرسش نوشت که آیا برده‌کردن انسان‌ها مجاز است یا نه. مطالعه منابع تاریخی و شهادت بردگان او را به این یقین رساند که تجارت برده با قانون خدا و اصل محبت به همسایه در تضاد است. کلارکسون هزاران کیلومتر در بریتانیا سفر کرد، با ملوانان، بازرگانان و بردگان آزادشده گفتگو نمود و شواهدی از شرایط وحشتناک کشتی‌های حمل برده گردآوری کرد. او ابزارهای شکنجه، زنجیرها و نقشه کشتی‌های برده‌بر را به مردم و نمایندگان پارلمان نشان می‌داد تا واقعیت این تجارت پنهان آشکار شود.
- گرنویل شارپ، متولد ۱۷۳۵، از نخستین مدافعان جدی آزادی بردگان در بریتانیا بود. او در پرونده مشهور «جیمز سامرست» نقش مهمی داشت. سامرست برده‌ای آفریقایی بود که در انگلستان زندگی می‌کرد و اربابش می‌خواست او را به زور به مستعمرات بازگرداند و بفروشد. در سال ۱۷۷۲، لرد منسفیلد، قاضی ارشد بریتانیا، حکم داد که سامرست را نمی‌توان برخلاف میلش از انگلستان خارج کرد تا فروخته شود. این حکم برده‌داری را در سراسر امپراتوری بریتانیا لغو نکرد، اما از نظر قانونی و اخلاقی ضربه‌ای مهم به آن وارد ساخت و نشان داد که انسان نباید مانند مالکیت شخصی معامله شود.
- اولاودا اکویانو، متولد حدود ۱۷۴۵ در آفریقا، در کودکی ربوده و به بردگی فروخته شد. او بعدها آزادی خود را خرید و به یکی از قدرتمندترین صداهای جنبش لغو برده‌داری تبدیل شد. اکویانو در سال ۱۷۸۹ زندگی‌نامه خود را منتشر کرد و تجربه تلخ ربوده‌شدن، جدایی از خانواده، سفر مرگبار دریایی و زندگی تحت بردگی را شرح داد. این کتاب تأثیر زیادی بر مردم بریتانیا گذاشت، زیرا بردگان را نه به عنوان عدد و کالا، بلکه به عنوان انسان‌هایی دارای خانواده، احساس، عقل، وجدان و حق زندگی نشان داد. اکویانو در ایمان مسیحی خود ریشه داشت و آزادی را با مسئولیت اخلاقی در برابر خدا پیوند می‌داد.
- ویلیام ویلبرفورس، متولد ۱۷۵۹، مشهورترین چهره پارلمانی جنبش لغو برده‌داری در بریتانیا بود. او پس از دگرگونی عمیق روحانی در سال ۱۷۸۵، زندگی سیاسی خود را وسیله‌ای برای خدمت به خدا و دفاع از مظلومان دانست. دوست و راهنمای روحانی او، جان نیوتن، کشیش و نویسنده سرود «فیض شگفت‌انگیز»، او را تشویق کرد که از جایگاه خود در پارلمان برای عدالت استفاده کند. ویلبرفورس از سال ۱۷۸۹ بارها طرح لغو تجارت برده را به پارلمان برد. او با مخالفت شدید تاجران، مالکان مزارع، سرمایه‌داران و سیاستمدارانی روبه‌رو شد که از تجارت برده سود فراوان می‌بردند. با این حال، او دهه‌ها عقب‌نشینی نکرد. سرانجام در ۲۵ مارس ۱۸۰۷، پارلمان بریتانیا «قانون لغو تجارت برده» را تصویب کرد. این قانون خریدوفروش و حمل‌ونقل بردگان در کشتی‌های بریتانیایی را غیرقانونی ساخت. با این حال، خود برده‌داری در مستعمرات بریتانیا هنوز پایان نیافته بود.
لغو کامل برده‌داری در امپراتوری بریتانیا
پس از سال ۱۸۰۷، مبارزه ادامه یافت. ویلبرفورس، توماس کلارکسون، جیمز استیون، زکری مکالی و دیگران برای لغو کامل برده‌داری فعالیت کردند. همچنین زنان مسیحی بسیاری، از جمله هانا مور، با نوشتن، آموزش، تحریم کالاهای تولیدشده با کار بردگان و سازماندهی افکار عمومی در این جنبش سهیم بودند.
در سال ۱۸۳۳، پارلمان «قانون لغو برده‌داری» را تصویب کرد. این قانون از ۱ اوت ۱۸۳۴ اجرا شد و بیش از هشتصد هزار برده در بخش بزرگی از امپراتوری بریتانیا را از وضعیت قانونی بردگی خارج کرد. با وجود این، نظامی موقت به نام «کارآموزی» برقرار شد که آزادی کامل را به تأخیر انداخت. این نظام نیز سرانجام در سال ۱۸۳۸ پایان یافت.
ویلبرفورس سه روز پیش از آگاهی از تصویب نهایی قانون سال ۱۸۳۳ درگذشت. زندگی او نشان می‌دهد که ایمان حقیقی تنها به سخن محدود نمی‌شود، بلکه انسان را به ایستادگی طولانی و پرهزینه برای عدالت فرا می‌خواند.
۹. تأثیر بر جنبش‌های ضدبرده‌داری در آمریکا
جنبش بریتانیایی بر مبارزان ضدبرده‌داری در آمریکا نیز اثر گذاشت. چهره‌هایی مانند فردریک داگلاس، برده سابق و سخنران بزرگ آزادی؛ هریت بیچر استو، نویسنده کتاب «کلبه عمو تام» در سال ۱۸۵۲؛ و ویلیام لوید گریسون، روزنامه‌نگار ضدبرده‌داری، افکار عمومی را علیه این شرارت بیدار کردند.
بسیاری از فعالان مسیحی، برده‌داری را انکار آشکار این حقیقت می‌دانستند که خدا همه انسان‌ها را آفریده و هیچ‌کس حق ندارد انسان دیگری را به مالکیت خود درآورد. البته برخی نیز از کتاب مقدس سوءاستفاده کردند تا برده‌داری را توجیه کنند، اما چنین استفاده‌ای تحریف کلام خدا و بی‌اعتنایی به پیام کلی آن درباره عدالت، محبت و برادری انسانی بود.
در ایالات متحده، برده‌داری پس از جنگ داخلی با متمم سیزدهم قانون اساسی در سال ۱۸۶۵ به‌طور قانونی لغو شد. با این همه، تبعیض نژادی ادامه یافت و نشان داد که تغییر قانون ضروری است، اما برای دگرگونی کامل جامعه کافی نیست.
۱۰. مقاومت مسیحی در برابر نازیسم و یهودستیزی
با قدرت‌گرفتن آدولف هیتلر در آلمان در سال ۱۹۳۳، رژیم نازی اندیشه‌ای نژادپرستانه را ترویج کرد که انسان‌ها را بر پایه نژاد، قومیت، توانایی جسمی و وفاداری سیاسی ارزش‌گذاری می‌کرد. یهودیان، افراد دارای معلولیت، کولی‌ها، مخالفان سیاسی و گروه‌های دیگر هدف تحقیر، محرومیت از حقوق، زندان و کشتار قرار گرفتند.
این نگاه مستقیماً با تعلیم کتاب مقدس در تضاد بود؛ زیرا کتاب مقدس همه انسان‌ها را آفریده خدا می‌داند و ارزش انسان را به نژاد، قدرت، سودمندی یا جایگاه اجتماعی وابسته نمی‌کند.
– دیتریش بونهوفر
دیتریش بونهوفر، کشیش و الاهیدان لوتری آلمانی، در سال ۱۹۰۶ در برسلاو، در قلمرو آلمان آن روز و وروتسوافِ لهستان امروز، به دنیا آمد. او از نخستین رهبران کلیسایی بود که پس از روی‌کارآمدن هیتلر، علیه سیاست‌های نژادی نازی‌ها اعتراض کرد.
در آوریل سال ۱۹۳۳، تنها چند ماه پس از به قدرت رسیدن هیتلر، بونهوفر در یک سخنرانی رادیویی درباره خطر تبدیل رهبر سیاسی به بت هشدار داد. او تأکید می‌کرد که حکومت برای خدمت به عدالت و حفظ جان انسان‌ها وجود دارد، نه برای نابودکردن گروهی از مردم.
وقتی رژیم نازی در سال ۱۹۳۳ «بند آریایی» را برای کلیساها مطرح کرد، هدفش حذف مسیحیان یهودی‌تبار از خدمت کلیسایی بود. بونهوفر با این سیاست مخالفت کرد و هشدار داد که کلیسا نمی‌تواند برادران و خواهران یهودی‌تبار خود را رها کند. او همراه با مارتین نیمولر و دیگر رهبران، در شکل‌گیری «کلیسای معترف» نقش داشت؛ کلیسایی که با تلاش رژیم نازی برای کنترل ایمان مسیحی مخالفت می‌کرد.
بونهوفر از سال ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۷ در فلینکِن‌والده، نزدیک شهر شچچین در لهستان امروز، مدرسه‌ای برای تربیت کشیشان کلیسای معترف اداره کرد. هنگامی که نازی‌ها این مدرسه را بستند، او آموزش مخفی خادمان کلیسا را ادامه داد.
او بعدها در کمک به فرار یهودیان از آلمان و رساندن آنان به امنیت، نقش داشت. بونهوفر در آوریل سال ۱۹۴۳ دستگیر شد و پس از آشکارشدن ارتباطش با مقاومت ضد نازی، به اردوگاه فلاسن‌بورگ در جنوب آلمان منتقل گردید. او در ۹ آوریل ۱۹۴۵، تنها چند هفته پیش از پایان جنگ جهانی دوم، به دستور رژیم نازی اعدام شد.
زندگی بونهوفر نشان می‌دهد که ایمان مسیحیِ وفادار نمی‌تواند در برابر تحقیر انسان، ستم نژادی و قتل بی‌گناهان خاموش بماند. او بهای دفاع از ارزش انسان را با آزادی و جان خود پرداخت.
– کوری تن بوم و پناه‌دادن به یهودیان
کوری تن بوم، مسیحی هلندی، در سال ۱۸۹۲ در شهر هارلمِ هلند به دنیا آمد. خانواده او در دوران اشغال هلند به‌دست آلمان نازی، از سال ۱۹۴۰، به یهودیان و اعضای مقاومت کمک می‌کردند.
خانه خانواده تن بوم در خیابان بارتل‌یوریس‌استرات در هارلم، به پناهگاهی برای یهودیان تبدیل شد. آنان اتاقی مخفی در خانه ساختند و افراد تحت تعقیب را پنهان می‌کردند. خانواده تن بوم از شبکه‌ای مسیحی برای تهیه کارت شناسایی، کوپن غذا و انتقال امن افراد استفاده می‌کردند.
در فوریه سال ۱۹۴۴، خانواده تن بوم به‌دنبال خیانت یک خبرچین بازداشت شدند. پدر کوری، کاسپر تن بوم، اندکی بعد در زندان درگذشت. کوری و خواهرش، بتسی، به اردوگاه کار اجباری راونسبروک در آلمان فرستاده شدند. بتسی در دسامبر سال ۱۹۴۴ در همان اردوگاه جان باخت، اما کوری زنده ماند.
پس از جنگ، کوری تن بوم درباره بخشش، محبت مسیحی و ارزش هر انسان سخن گفت. او اعلام می‌کرد که هیچ قومی نباید به سبب نژاد یا پیشینه‌اش تحقیر یا نابود شود. در سال ۱۹۶۸، مؤسسه یادبود هولوکاست اسرائیل، خانواده تن بوم را در شمار «درستکاران در میان ملت‌ها» شناخت.
– مارتین نیمولر و اعتراف به مسئولیت کلیسا
مارتین نیمولر، کشیش آلمانی، در سال ۱۸۹۲ در لیپشتات آلمان متولد شد. او ابتدا از ناسیونالیسم آلمانی حمایت می‌کرد، اما به‌تدریج دریافت که رژیم نازی می‌خواهد کلیسا را مطیع ایدئولوژی نژادی خود کند.
نیمولر در تأسیس کلیسای معترف نقش داشت و به سبب مخالفت با دخالت نازی‌ها در کلیسا، در سال ۱۹۳۷ بازداشت شد. او تا پایان جنگ در اردوگاه‌های زاکسن‌هاوزن و داخائو زندانی بود.
پس از جنگ، نیمولر با سخنان مشهور خود هشدار داد که سکوت در برابر ستم، سرانجام همه را در معرض خطر قرار می‌دهد. پیام اصلی او این بود که بی‌عدالتی علیه یک گروه، تنها مسئله همان گروه نیست؛ زیرا انکار ارزش انسان، بنیان اخلاقی همه جامعه را ویران می‌کند.
۱۱. مبارزه مسیحیان با آپارتاید در آفریقای جنوبی
پس از سال ۱۹۴۸، نظام آپارتاید در آفریقای جنوبی تبعیض نژادی را به قانون رسمی کشور تبدیل کرد. مردم بر پایه رنگ پوست از محل زندگی، آموزش، شغل، حق رأی و امکانات عمومی نابرابر برخوردار می‌شدند.
دزموند توتو، کشیش انگلیکن آفریقای جنوبی، که در سال ۱۹۳۱ در کلرکس‌دورپ به دنیا آمد، از چهره‌های برجسته مخالفت مسیحی با آپارتاید بود. او با استناد به ارزش برابر همه انسان‌ها در برابر خدا، نظام آپارتاید را گناه، بی‌عدالتی و انکار کرامت الهی انسان خواند.
توتو در سال ۱۹۸۴ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. پس از پایان آپارتاید و برگزاری نخستین انتخابات دموکراتیک آفریقای جنوبی در سال ۱۹۹۴، او ریاست «کمیسیون حقیقت و آشتی» را بر عهده گرفت. این کمیسیون تلاش می‌کرد حقیقت جنایت‌ها آشکار شود، قربانیان شنیده شوند و جامعه راهی به سوی عدالت و آشتی بیابد.
همچنین آلن بوساک، کشیش اصلاح‌شده آفریقای جنوبی، و بایرز نائوده، کشیش آفریکانر، از دیگر چهره‌های مسیحی بودند که با وجود فشارهای اجتماعی و سیاسی، علیه آپارتاید ایستادند.
۱۵. گسترش دفاع از حقوق انسان پس از جنگ جهانی دوم
جنایت‌های نازی‌ها و هولوکاست، جهان غرب را با پیامدهای هولناک نژادپرستی و حکومتِ بی‌مهار روبه‌رو کرد. پس از جنگ جهانی دوم، توجه به حقوق بنیادین انسان افزایش یافت.
در سال ۱۹۴۸، «اعلامیه جهانی حقوق بشر» در پاریس تصویب شد. این اعلامیه بر حرمت ذاتی و حقوق برابر همه اعضای خانواده انسانی تأکید می‌کرد. اگرچه این سند یک متن کتاب‌مقدسی نیست، اما زبان آن درباره کرامت انسانی با تأثیر تاریخی جهان‌بینی کتاب مقدس بر فرهنگ غرب پیوند دارد: انسان نباید ابزار دولت، نژاد، اقتصاد یا ایدئولوژی باشد.
۱۶. جنبش حقوق مدنی و مارتین لوتر کینگ
در قرن بیستم، مارتین لوتر کینگ جونیور، کشیش مسیحی و رهبر جنبش حقوق مدنی آمریکا، با تکیه بر کتاب مقدس و تعالیم عیسای مسیح، علیه جداسازی نژادی و تبعیض مبارزه کرد. او در سال ۱۹۵۵ در تحریم اتوبوس‌های مونتگومری نقش رهبری داشت و بر مبارزه بدون خشونت تأکید می‌کرد.
سخنرانی مشهور او با عنوان «رویایی دارم» در ۲۸ اوت ۱۹۶۳ در واشنگتن ایراد شد. او آرزو داشت روزی انسان‌ها نه بر پایه رنگ پوست، بلکه بر پایه شخصیت و رفتارشان داوری شوند. استدلال او صرفاً سیاسی نبود؛ او بر این حقیقت کتاب‌مقدسی ایستاده بود که انسان‌ها در برابر خدا دارای کرامت مشترک‌اند.
فعالیت‌های این جنبش به تصویب «قانون حقوق مدنی» در سال ۱۹۶۴ و «قانون حق رأی» در سال ۱۹۶۵ کمک کرد. کینگ در سال ۱۹۶۸ ترور شد، اما شهادت او همچنان یادآور این حقیقت است که عدالت حقیقی به شجاعت، محبت و پایداری نیاز دارد.
- جمع‌بندی:
لغو برده‌داری در بریتانیا و سپس مبارزه با تبعیض نژادی در آمریکا نشان می‌دهد که تعالیم کتاب مقدس درباره ارزش انسان تنها مفاهیمی نظری نیستند. این تعالیم وجدان افراد را بیدار کرد، جنبش‌های اجتماعی پدید آورد، قوانین را تغییر داد و نظام‌هایی را که انسان را کالا می‌شمردند به چالش کشید.
پس از بحثِ برده‌داری و جنبش حقوق مدنی آمریکا، بهتر است به مقاومت مسیحیان در برابر نازیسم، دفاع از یهودیان، مخالفت با آپارتاید و شکل‌گیری توجه جهانی به کرامت انسان نیز اشاره شود.
دیتریش بونهوفر، کوری تن بوم، مارتین نیمولر، دزموند توتو، بایرز نائوده و افراد بسیار دیگر، نشان دادند که حرمت انسان یک شعار سیاسی نیست. این حرمت از این حقیقت سرچشمه می‌گیرد که هر انسان آفریده خداست و هیچ دولت، نژاد یا قدرتی حق ندارد او را به شیء، ابزار یا انسان بی‌ارزشی تبدیل کند.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
