اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش اول)
اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش اول)
تعالیم کتاب مقدس بر این حقیقت استوار است که زن و مرد هر دو به صورت خدا آفریده شده‌اند و در فیض، نجات و مسئولیت اخلاقی در برابر خدا دارای حرمت یکسان‌اند. این حقیقت به معنای یکسان‌بودن همه نقش‌ها نیست، اما هرگونه تحقیر، خشونت، خریدوفروش انسان، اجبار در ازدواج و بهره‌کشی از زنان را محکوم می‌کند.
“دیگر فرقی نمی‌کند که یهودی باشیم یا غیریهودی، غلام باشیم یا آزاد، مرد باشیم یا زن؛ زیرا همۀ ما مسیحیان در مسیح عیسی یکی هستیم” (غلاطیان ۳: ۲۸).
همچنین کتاب مقدس از شوهر می‌خواهد همسرش را با محبتی فداکارانه، پاک و محافظت‌کننده دوست بدارد؛ نه با زور، تحقیر یا خودخواهی.
“شما ای شوهران، همسران خود را محبت نمایید، همانطور که مسیح کلیسای خود را محبت کرد و جانش را فدای آن نمود” (افسسیان ۵: ۲۵).
“شما ای شوهران، رفتارتان با همسرانتان باید با ملاحظه و توأم با احترام باشد، چون ایشان ظریف‌تر از شما هستند. فراموش نکنید که ایشان شریک زندگی روحانی و برکات الهی شما می‌باشند. بنابر این اگر با ایشان آن‌گونه که شایسته است رفتار نکنید، دعاهایتان مستجاب نخواهد شد” (اول پطرس ۳: ۷).
این اصول در طی قرن‌ها بر فرهنگ، قانون، آموزش، خانواده و فعالیت‌های اجتماعی تمدن غرب اثر گذاشت؛ هرچند بسیاری از جوامعی که نام مسیح را بر خود داشتند، در عمل از این معیار الهی فاصله گرفتند.
۱. دگرگونی نگاه به زن در جهان روم
در امپراتوری روم، جایگاه زن به طبقه اجتماعی و موقعیت خانوادگی او وابسته بود. پدر خانواده از قدرت گسترده‌ای برخوردار بود و در بسیاری موارد درباره ازدواج، سرنوشت فرزندان و دارایی خانواده تصمیم نهایی را می‌گرفت. کودکان ناخواسته، به‌ویژه دختران، گاه رها می‌شدند؛ برخی از آنان به بردگی یا بهره‌کشی جنسی کشیده می‌شدند.
کلیسای نخستین با این رفتار مخالفت کرد. مسیحیان کودک را هدیه خدا می‌دانستند، نه باری اقتصادی یا دارایی قابل‌دورریختن. نوشته‌ای مسیحی از اواخر سده نخست یا آغاز سده دوم، که به نام «دیداخه» شناخته می‌شود، کشتن کودک و رهاکردن نوزاد را محکوم می‌کند.
در همین فضای تاریخی، عیسای مسیح با زنان گفت‌وگو می‌کرد، آنان را تعلیم می‌داد، ایمانشان را می‌ستود و آنان را در شمار شاگردان و شاهدان خدمت خود قرار می‌داد. زنان، از جمله مریم مجدلیه، یوآنا و سوسن، در خدمت عیسی حضور داشتند و از امکانات خود برای پیشبرد این خدمت استفاده می‌کردند.
۲. زنان در کلیسای نخستین
زنان از آغاز در گسترش کلیسا نقشی مؤثر داشتند. برای نمونه، لیدیا، تاجری از شهر فیلیپی در مقدونیه، پس از ایمان‌آوردن در حدود سال ۵۰ میلادی، خانه خود را در اختیار پولس و همراهانش گذاشت. خانه او به یکی از نخستین مراکز گردهمایی مسیحیان در آن منطقه تبدیل شد.
پریسکیلا، همراه همسرش اکیلا، در شهرهای قرنتس، افسس و روم در خدمت انجیل فعال بود. او و همسرش در افسس، اپلسِ واعظ را با راه خدا دقیق‌تر آشنا کردند و به او تعلیم دادند. این رخداد نشان می‌دهد که زن در جامعه مسیحی نخستین تنها دریافت‌کننده تعلیم نبود، بلکه می‌توانست در آموزش، مهمان‌نوازی، خدمت و پیشبرد مأموریت کلیسا مشارکت کند.
فیبی نیز زنی از کنخریه، بندر نزدیک قرنتس، بود که پولس او را خدمتگزار کلیسا معرفی کرد. او احتمالاً حامل نامه پولس به رومیان در حدود سال ۵۷ میلادی بود؛ نامه‌ای که از مهم‌ترین نوشته‌های تاریخ مسیحیت به‌شمار می‌آید.
۳. حمایت از بیوه‌ها و زنان بی‌پناه
در جهان باستان، بیوه‌شدن اغلب زن را در معرض فقر شدید قرار می‌داد؛ زیرا بسیاری از زنان مالکیت مستقل، درآمد ثابت یا حمایت قانونی مؤثر نداشتند. کلیساهای مسیحی از نخستین سده‌ها برای بیوه‌ها، یتیمان و زنان بی‌پناه کمک‌های منظم فراهم می‌آوردند.
در اورشلیمِ سده نخست، کلیسا برای توزیع عادلانه خوراک میان بیوه‌ها خادمانی تعیین کرد تا هیچ‌کس نادیده گرفته نشود. در سده چهارم نیز باسیل قیصریه، اسقف شهر قیصریه در کاپادوکیه، مجموعه‌ای گسترده برای کمک به نیازمندان ایجاد کرد که بعدها «باسیلیاد» نام گرفت. این مجموعه، که حدود سال ۳۶۹ ساخته شد، به فقرا، مسافران، بیماران و افراد بی‌پناه خدمت می‌کرد.
مکرینا، خواهر باسیل، که حدود سال ۳۲۷ در کاپادوکیه به دنیا آمد و در سال ۳۷۹ درگذشت، نمونه‌ای از زنان برجسته مسیحی آن دوره بود. او در شکل‌گیری جامعه‌ای مسیحی برای دعا، کار، آموزش و خدمت به نیازمندان نقش داشت و بر برادرانش، باسیل و گریگوری نیسایی، تأثیر عمیق گذاشت.
۴. مخالفت با رهاکردن نوزادان و حمایت از کودکان
تعالیم کتاب مقدس درباره ارزش انسان، کلیسا را به مراقبت از کودکان رهاشده فراخواند. مسیحیان در شهرهای روم، انطاکیه، اسکندریه و قسطنطنیه کودکان بی‌سرپرست را می‌پذیرفتند، بزرگ می‌کردند و برای آنان خوراک، آموزش و سرپناه فراهم می‌ساختند.
در سال ۳۷۴، والنتینیان اول، امپراتور روم غربی، قوانینی صادر کرد که رهاکردن نوزاد را جرم سنگینی می‌شمرد. این قوانین به‌تنهایی نتیجه فعالیت مسیحیان نبود، اما در فضایی شکل گرفت که ایمان مسیحی ارزش کودک، مسئولیت خانواده و وظیفه جامعه در برابر ضعیفان را برجسته کرده بود.
در سده‌های بعد، کلیساها و صومعه‌ها در بسیاری از شهرهای اروپایی خانه‌هایی برای کودکان یتیم و رهاشده ایجاد کردند. این مراکز، با همه ضعف‌ها و کاستی‌های تاریخی‌شان، جایگزینی برای رهاکردن کودک در خیابان، بردگی یا مرگ بودند.
۵. پیدایش بیمارستان‌ها و خدمت درمانی زنان
با گسترش مسیحیت، مراقبت از بیمار از وظیفه‌ای خانوادگی و محدود، به خدمتی سازمان‌یافته و عمومی تبدیل شد. فابیولا، زن مسیحی ثروتمند رومی، در حدود سال ۳۹۰ در شهر روم بیمارستانی بنیان گذاشت. او پس از توبه و بازگشت به ایمان، دارایی خود را برای رسیدگی به بیماران، فقرا و مجروحان به کار گرفت.
جروم، آموزگار مسیحی سده چهارم و پنجم، درباره فابیولا نوشت که او بیماران را از خیابان‌ها گرد می‌آورد و شخصاً از آنان مراقبت می‌کرد. این نمونه نشان می‌دهد که زنان مسیحی تنها دریافت‌کننده نیکوکاری نبودند، بلکه بنیان‌گذاران و مدیران خدمت‌های درمانی و اجتماعی نیز بودند.
در سده نوزدهم، فلورانس نایتینگل، متولد سال ۱۸۲۰ در فلورانس ایتالیا، خدمت پرستاری را پاسخی به دعوت خدا می‌دانست. او در جنگ کریمه، از سال ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۶، در بیمارستان نظامی اسکوتاری در نزدیکی قسطنطنیه خدمت کرد. نایتینگل با بهبود نظافت، تهویه، تغذیه و سازمان‌دهی مراقبت از مجروحان، میزان مرگ‌ومیر را به‌طور چشمگیری کاهش داد.
او در سال ۱۸۶۰ مدرسه آموزش پرستاری نایتینگل را در بیمارستان سنت توماس لندن بنیاد نهاد. این اقدام پرستاری را به حرفه‌ای علمی، منظم و اخلاقی تبدیل کرد و الگویی برای مراکز درمانی سراسر جهان شد.
۶. تأکید بر رضایت زن و مرد در ازدواج
یکی از آثار مهم نگاه مسیحی بر خانواده، تقویت اصل رضایت آزادانه زن و مرد در ازدواج بود. در بسیاری از جوامع اروپایی، ازدواج می‌توانست وسیله‌ای برای اتحاد خانواده‌ها، انتقال زمین، حفظ قدرت یا منافع اقتصادی باشد. خانواده‌ها و اشراف گاه می‌کوشیدند ازدواج را بدون توجه جدی به خواست دختر یا پسر ترتیب دهند.
کلیسای قرون وسطا به‌تدریج بر این اصل پافشاری کرد که ازدواج معتبر نیازمند رضایت واقعی هر دو طرف است. گراتیان، حقوقدان و راهب ایتالیایی، در حدود سال ۱۱۴۰ مجموعه حقوق کلیسایی خود را در بولونیا گردآورد و در آن، رضایت زن و مرد را عنصر اساسی ازدواج دانست.
در سال ۱۲۱۵، شورای چهارم لاتران در شهر رم، مقرراتی درباره اعلام عمومی ازدواج پیش از برگزاری آن وضع کرد. هدف این بود که ازدواج‌های پنهانی، اجباری یا غیرقانونی کاهش یابد و جامعه بتواند از وجود مانع‌های قانونی، مانند ازدواج پیشین یا خویشاوندی نزدیک، آگاه شود.
اجرای این اصول در همه مکان‌ها و دوره‌ها کامل نبود، اما این اندیشه که زن شخصی دارای اراده و حق رضایت است، در رشد حقوق خانواده در اروپا نقش داشت.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
