ملکیصدق که بود و نظریات مفسرین در مورد او چیست؟

ملکیصدق که بود و نظریات مفسرین در مورد او چیست؟

– ملکیصدق که بود؟

ملکیصدق شخصی تاریخی بود که در زمان ابراهیم زندگی می‌کرد: «پادشاه سالیم» و «کاهن خدای متعال». پس از پیروزی ابراهیم بر پادشاهان مهاجم، او به استقبال ابراهیم آمد، او را برکت داد و ابراهیم نیز به او ده‌یک غنیمت‌ها را داد (پیدایش ۱۴: ۱۸-۲۰).
نام او به معنی «پادشاهِ عدالت» است و «سالیم» نیز معمولاً با اورشلیم باستان پیوند داده می‌شود؛ ازاین‌رو او هم پادشاه عدالت و هم پادشاه صلح معرفی می‌شود.

– چرا او این‌قدر اهمیت دارد؟

ملکیصدق هم‌زمان پادشاه و کاهن بود، در حالی که در اسرائیل بعدی، پادشاهی و کهانت معمولاً از یک خاندان نبودند. او پیش از شریعت موسی و پیش از پیدایش کهانت لاویان زندگی می‌کرد. داوود اعلام کرد که مسیحِ موعود کاهنی ابدی «به رتبهٔ ملکیصدق» خواهد بود (مزمور ۱۱۰: ۴).
این نبوت در عیسای مسیح به کمال رسید: مسیح کاهنی ابدی است، نه بر پایهٔ نسب خانوادگی لاوی، بلکه به سبب ازلی و ابدی بودن و اقتدار الهی خود.

– منظور رساله به عبرانیان از «بدون پدر و بدون مادر» در اشاره به ملکیصدق چیست؟

بعضی این عبارت را اشتباه می‌فهمند؛ گویی ملکیصدق واقعاً پدر و مادر نداشت یا موجودی آسمانی بود. اما مقصود نویسندهٔ عبرانیان این نیست که او بدون والدین آفریده شد. در روایت کتاب پیدایش هیچ نسب‌نامه، تولد یا مرگی از او ثبت نشده است. نویسنده از همین سکوتِ متن استفاده می‌کند تا او را تصویری از کهانت ابدی مسیح نشان دهد (عبرانیان ۷: ۳).
پس ملکیصدق انسان واقعی بود، اما گزارش کتاب مقدس دربارهٔ نسب و پایان زندگی او عمداً داده نشده تا الگویی نبوتی برای مسیح باشد.

– آیا ملکیصدق خودِ عیسای مسیح بود؟

نظر غالب و استوارِ مفسران کتاب مقدس این است که ملکیصدق خودِ عیسای مسیح نبود، بلکه نمونه و سایه‌ای از او بود. عبارت عبرانیان این است که او «به پسر خدا شبیه» ساخته شد؛ اگر خودِ پسر خدا بود، نمی‌گفت «شبیه پسر خدا» (عبرانیان ۷: ۱۵).
بااین‌حال، گروه کوچکی از مفسران در طول تاریخ او را ظهور موقت مسیح پیش از تجسد دانسته‌اند. دلیلشان عظمت غیرعادی شخصیت او و نبود نسب‌نامه در متن است. ولی این دیدگاه با تعبیر روشنِ «شبیه پسر خدا» سازگارتر نیست.

– دیدگاه غالب در این مورد در تاریخ کلیسا چه بوده است و نظر پدران کلیسا چه بوده؟

بیشتر پدران کلیسا ملکیصدق را شخصی واقعی و نمونه‌ای نبوی از مسیح می‌دانستند، نه خودِ مسیح. بااین‌حال، چند جریان و تفسیر، او را ظهور پیش از تجسدِ پسر خدا دانسته‌اند.

• آمبروزِ میلان

آمبروزِ میلان، پدر برجستهٔ کلیسای غرب در سدهٔ چهارم، در شرح آیین شام خداوند از ملکیصدق با عباراتی بسیار قوی سخن می‌گوید: او می‌پرسد «ملکیصدق که بود؟» و پاسخ می‌دهد: «پادشاه عدالت، پادشاه صلح، کاهن خدای متعال؛ چه کسی جز پسر خداست؟»
برخی خوانندگان آمبروز این سخنان را به معنای آن می‌گیرند که او ملکیصدق را خودِ پسر خدا و ظهور مسیح پیش از تجسد می‌دانست. اما بسیاری از پژوهشگران معتقدند که مقصود آمبروز بیشتر تأکید بر شباهت و پیش‌نماییِ مسیح بوده است، نه لزوماً یکی دانستن کامل آن دو شخصیت. بنابراین، استناد به آمبروز باید با احتیاط باشد.

• ملکیصدقیان

در سده‌های دوم و سوم، فرقه‌ای با نام «ملکیصدقیان» وجود داشت. گزارش‌های پدران کلیسا، به‌ویژه اپیفانیوس، نشان می‌دهد که آنان برای ملکیصدق جایگاهی آسمانی و فوق‌العاده قایل بودند. برخی از آنان او را قدرتی آسمانی، فرشته‌ای عظیم، یا شخصیتی برتر از مسیح می‌پنداشتند.
این تعلیم از سوی کلیسای راستین رد شد، زیرا ملکیصدق را از جایگاه کتاب‌مقدسی‌اش بیرون می‌برد و او را رقیب یا هم‌ردیفِ مسیح می‌ساخت. مسیح یگانه پسر ازلی خدا، نجات‌دهنده و کاهن اعظم ابدی است؛ هیچ شخص دیگری نمی‌تواند در مقام او قرار گیرد.

• برخی مفسران و واعظان بعدی

در دوره‌های بعد نیز بعضی مفسران، با تکیه بر نبود اشاره به نسب، تولد و مرگ ملکیصدق در پیدایش، احتمال داده‌اند که او ظهور پیش از تجسدِ مسیح باشد. آنان به این ویژگی‌ها توجه می‌کردند:
– او هم پادشاه و هم کاهن بود.
– نامش به «پادشاه عدالت» اشاره دارد.
– پادشاه سالیم، یعنی صلح، خوانده می‌شود.
– ابراهیم او را بزرگ شمرد و به او ده‌یک داد.
– کتاب مقدس نسب‌نامه و پایان زندگی او را ثبت نمی‌کند.
اما این استدلال‌ها قطعی نیستند؛ زیرا رسالهٔ عبرانیان نمی‌گوید ملکیصدق «پسر خدا بود»، بلکه می‌گوید او «به پسر خدا شبیه» شد. این تفاوت تعیین‌کننده است.

• دیدگاه غالب کلیسا

پدران و مفسران مهمی چون یوحنای زرین‌دهان، آگوستین، جروم، توماس آکویناس، مارتین لوتر و ژان کالون، در مجموع ملکیصدق را انسانی واقعی و کاهن خدای متعال دانستند که خدا او را به‌گونه‌ای ویژه به پیش‌نماییِ مسیح تبدیل کرد. او مسیح نبود، بلکه به مسیح اشاره می‌کرد.
این تفسیر با سخن کتاب مقدس هماهنگ‌تر است: مسیح «کاهنی دیگر همانند مِلکیصِدِق» است، نه اینکه او همان ملکیصدق باشد (عبرانیان ۷: ۱۵).
پس می‌توان گفت: آمبروز مهم‌ترین نامی است که نوشته‌هایش گاهی به سود دیدگاه «ملکیصدق همان ظهور مسیح بود» به حساب می‌آید؛ فرقهٔ ملکیصدقیان نیز جایگاهی آسمانی و نادرست برای او قائل بودند. اما شهادت غالب کلیسا این است که ملکیصدق انسانی تاریخی و نشانه‌ای الهام‌شده از کاهن اعظم و پادشاه جاودانی، یعنی عیسای مسیح بود.

– جمع‌بندی دیدگاه مفسران کتاب مقدس

– دیدگاه غالب: ملکیصدق پادشاه و کاهنی واقعی، خداترس و بیرون از قوم اسرائیل بود؛ او تصویر و پیش‌نماییِ مسیح است.
– دیدگاه اقلیت: او ظهور پیش از تجسدِ مسیح بوده است.
– دیدگاه نادر و نادرست: او فرشته یا روح‌القدس بوده است؛ کتاب مقدس چنین چیزی نمی‌گوید.
ملکیصدق توجه ما را به عیسی مسیح جلب می‌کند. کسی که پادشاه عادل، پادشاه صلح و کاهن ابدی است و تنها او می‌تواند انسان را با خدا آشتی دهد.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ