اثر کتاب مقدس بر گسترش آموزش، سواد و دانشگاه‌ها در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
اثر کتاب مقدس بر گسترش آموزش، سواد و دانشگاه‌ها در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
۷. نقش فرقه‌های مذهبی در گسترش دانش
فرقه‌ها و گروه‌های مذهبی مسیحی در اروپا و آمریکای شمالی، از راه تأسیس مدرسه، کالج، دانشگاه، کتابخانه، چاپخانه و مراکز آموزش حرفه‌ای، نقشی مهم در گسترش سواد و دانش ایفا کردند. انگیزه اصلی بسیاری از آنان این بود که مردم بتوانند کتاب مقدس را بخوانند، ایمان خود را آگاهانه بشناسند و در خدمت به خدا و همسایه مسئولانه زندگی کنند.
– یسوعیان و گسترش آموزش کلاسیک
فرقه یسوعی، که ایگناتیوس لویولا در سال ۱۵۴۰ در پاریس بنیان گذاشت، یکی از اثرگذارترین گروه‌های آموزشی در تاریخ اروپا شد. یسوعیان مدرسه را وسیله‌ای برای تربیت اخلاقی، فکری و روحانی نسل جوان می‌دانستند.
نخستین کالج مهم آنان، «کالج رومی»، در سال ۱۵۵۱ در شهر رم تأسیس شد. این مرکز بعدها به دانشگاه گریگوریایی پاپی تبدیل شد. در آنجا الاهیات، فلسفه، زبان‌های کلاسیک، منطق، ریاضیات و علوم طبیعی تدریس می‌شد.
تا آغاز سده هفدهم، یسوعیان صدها مدرسه در ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، آلمان، لهستان و دیگر بخش‌های اروپا اداره می‌کردند. آنان برنامه‌ای آموزشی تدوین کردند که در سال ۱۵۹۹ با عنوان «روش مطالعات» منتشر شد. این برنامه برای آموزش زبان لاتین، یونانی، ادبیات، منطق، بلاغت، فلسفه و الاهیات چارچوبی منظم فراهم می‌کرد.
با وجود اختلافات الاهیاتی میان کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها، اثر آموزشی یسوعیان روشن بود: آنان به گسترش نهادهای منظم آموزشی، تربیت معلمان و ایجاد شبکه‌ای از مدارس کمک کردند.
– زهدگرایی پروتستان آلمانی و آموزش عمومی
در سده هفدهم، جنبش زهدگرایی در میان پروتستان‌های آلمان بر ایمان زنده، پاکی اخلاقی، مطالعه کتاب مقدس و خدمت اجتماعی تأکید می‌کرد. آگوست هرمان فرانکه، متولد سال ۱۶۶۳، از چهره‌های مهم این جنبش بود.
فرانکه در سال ۱۶۹۵ در شهر هاله در آلمان، مدرسه‌ای برای کودکان فقیر تأسیس کرد. این خدمت به‌سرعت گسترش یافت و به مجموعه‌ای بزرگ از مدرسه‌ها، یتیم‌خانه‌ها، چاپخانه، کتابخانه، داروخانه، خوابگاه و مرکز آموزش معلمان تبدیل شد. این مجموعه بعدها با نام «بنیادهای فرانکه» شناخته شد.
فرانکه معتقد بود فقر نباید مانع آموزش کودک شود. از این رو، کودکان فقیر در کنار کودکان خانواده‌های مرفه‌تر آموزش می‌دیدند. شاگردان علاوه بر خواندن، نوشتن، حساب و کتاب مقدس، مهارت‌های عملی نیز می‌آموختند تا بتوانند زندگی مستقلی داشته باشند.
دانشگاه هاله، که در سال ۱۶۹۴ تأسیس شده بود، با فعالیت‌های فرانکه پیوند یافت و به یکی از مراکز مهم اندیشه پروتستانی، آموزش معلمان و فعالیت‌های بشارتی در اروپا بدل شد.
– موراویاها و آموزش همراه با بشارت
کلیسای موراویا، که ریشه‌های آن به اصلاح‌گر بوهمیایی، یان هوس، در سده پانزدهم بازمی‌گشت، در سده هجدهم در گسترش آموزش و فعالیت‌های بشارتی اثر زیادی گذاشت. نیکولاس لودویگ فون زینزندورف در سال ۱۷۲۲ به پناهندگان موراویا اجازه داد در ملک او در ساکسونی آلمان سکونت کنند. این محل «هرنهوت» نام گرفت.
موراویاها برای کودکان و نوجوانان مدرسه ایجاد کردند و خواندن، نوشتن، موسیقی، کتاب مقدس و مهارت‌های حرفه‌ای را آموزش می‌دادند. آنان همچنین در سرزمین‌های گوناگون، از جمله کارائیب، گرینلند، آفریقا و آمریکای شمالی، مدرسه‌هایی برای جوامع محلی تأسیس کردند.
در سال ۱۷۴۲، موراویاها در شهر بیت‌لِهِم در پنسیلوانیای آمریکا مدرسه‌ای برای دختران، بنیان گذاشتند. این مرکز بعدها به «مدرسه الاهیات زنان موراویا» و سپس به کالج موراویا تبدیل شد. این اقدام در زمانی صورت گرفت که فرصت آموزش جدی برای دختران در بسیاری از جوامع محدود بود.
– کوئیکرها و آموزش دختران و محرومان
کوئیکرها یا «جامعه دوستان»، که در میانه سده هفدهم در انگلستان شکل گرفتند، بر صداقت، سادگی، صلح‌جویی، برابری انسان‌ها در برابر خدا و آزادی وجدان تأکید داشتند. آنان از نخستین گروه‌هایی بودند که آموزش دختران را جدی گرفتند.
ویلیام پن، بنیان‌گذار مستعمره پنسیلوانیا، در سال ۱۶۸۱ منشور این مستعمره را دریافت کرد. او در شهر فیلادلفیا و دیگر مناطق پنسیلوانیا از ایجاد مدرسه حمایت کرد. کوئیکرها باور داشتند دختران نیز باید خواندن، نوشتن، حساب، تاریخ، اخلاق و مهارت‌های ضروری زندگی را بیاموزند.
در سال ۱۷۹۹، مدرسه «وست‌تاون» در نزدیکی فیلادلفیا تأسیس شد. این مدرسه دختران و پسران را، هرچند در بخش‌های جداگانه، آموزش می‌داد و بر انضباط اخلاقی، دانش و خدمت اجتماعی تأکید داشت.
کوئیکرها همچنین در مبارزه با برده‌داری و حمایت از آموزش آفریقایی‌تباران نقش مهمی داشتند. آنتونی بِنِزت، آموزگار و فعال کوئیکر، در سال ۱۷۵۰ مدرسه‌ای برای کودکان آفریقایی‌تبار در فیلادلفیا ایجاد کرد؛ اقدامی مهم در دوره‌ای که بسیاری از آنان از آموزش رسمی محروم بودند.
– متدیست‌ها و آموزش طبقات کارگر
جنبش متدیستی، که جان وسلی و چارلز وسلی در سده هجدهم در بریتانیا گسترش دادند، بر تقدس عملی، بشارت، کمک به فقرا و آموزش مردم عادی تأکید می‌کرد. جان وسلی در سال ۱۷۴۸ مدرسه «کینگزوود» را نزدیک شهر بریستول بنیان گذاشت. هدف نخست این مدرسه آموزش فرزندان کارگران معدن و واعظان متدیست بود.
متدیست‌ها در بسیاری از شهرها و روستاها کلاس‌های سوادآموزی، گروه‌های مطالعه و مدرسه‌های یکشنبه برپا کردند. این مراکز به کودکان کارگر، کارگران کارخانه‌ها و خانواده‌هایی خدمت می‌کردند که توان پرداخت هزینه آموزش رسمی را نداشتند.
در ایالات متحده آمریکا نیز کلیساهای متدیست به تأسیس مدرسه و دانشگاه کمک کردند. دانشگاه وسلیان در ایالت کنتیکت در سال ۱۸۳۱ و دانشگاه اموری در ایالت جورجیا در سال ۱۸۳۶، نمونه‌هایی از نهادهای آموزش عالی با پیشینه متدیستی هستند.
– باپتیست‌ها و توسعه کالج‌ها
باپتیست‌ها نیز برای تربیت واعظان، معلمان و رهبران اجتماعی، کالج‌ها و مدرسه‌های بسیاری ایجاد کردند. دانشگاه براون در شهر پراویدنسِ رودآیلند آمریکا در سال ۱۷۶۴، با پیوندی نزدیک با باپتیست‌ها بنیان گذاشته شد. این دانشگاه از نخستین مؤسسه‌های آموزش عالی در آمریکای شمالی بود که دانشجویان را بدون توجه به وابستگی مذهبی آنان می‌پذیرفت.
در بریتانیا، کالج بریستول باپتیست که ریشه آن به سال ۱۶۷۹ بازمی‌گردد، برای آموزش خادمان کلیسا و گسترش دانش الاهیاتی فعالیت کرد. بعدها نهادهای باپتیستی در آمریکا، آفریقا و آسیا نیز مدرسه‌ها و دانشکده‌هایی ایجاد کردند که افزون بر الاهیات، علوم، پزشکی، آموزش و حرفه‌های گوناگون را آموزش می‌دادند.
– سپاه نجات و آموزش عملی برای فقرا
سپاه نجات به رهبری ویلیام بوث و کاترین بوث در سال ۱۸۶۵ در شرق لندن آغاز شد. این جنبش مسیحی تنها به موعظه اکتفا نکرد، بلکه برای بی‌خانمانان، کودکان خیابانی، زنان آسیب‌دیده، بیکاران و معتادان برنامه‌های عملی فراهم ساخت.
در دهه‌های پایانی سده نوزدهم، سپاه نجات پناهگاه، مدرسه، کارگاه آموزشی و مراکز اشتغال ایجاد کرد. هدف این بود که افراد محروم تنها کمک موقت دریافت نکنند، بلکه سواد، مهارت شغلی، انضباط و امکان ساختن زندگی تازه را به دست آورند.
کاترین بوث به‌ویژه، بر حق و مسئولیت زنان برای آموزش، موعظه و خدمت تأکید می‌کرد. این دیدگاه به حضور گسترده‌تر زنان در آموزش، خدمات اجتماعی و کارهای بشارتی کمک کرد.
۸. جنبش مدارس یکشنبه و گسترش سواد
یکی از مهم‌ترین راه‌های گسترش سواد در میان طبقات کارگر، جنبش مدارس یکشنبه بود. رابرت رایکس، ناشر و نیکوکار مسیحی، در سال ۱۷۸۰ در شهر گلاسترِ انگلستان مدرسه‌ای برای کودکان فقیر ایجاد کرد.
بسیاری از این کودکان در روزهای هفته در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها یا خانه‌ها کار می‌کردند و تنها در روز یکشنبه فرصت آموزش داشتند. در این مدرسه‌ها، خواندن، نوشتن، حساب مقدماتی، اخلاق، سرود و کتاب مقدس تدریس می‌شد.
مدارس یکشنبه به‌سرعت در بریتانیا گسترش یافتند. تا اوایل سده نوزدهم، صدها هزار کودک در آنها شرکت می‌کردند. این الگو سپس به ایالات متحده آمریکا، کانادا، استرالیا و دیگر مناطق جهان رسید.
اهمیت این جنبش در آن بود که آموزش را از انحصار طبقات ثروتمند بیرون آورد و کودکان کارگر، دختران و خانواده‌های فقیر را نیز وارد فضای سواد و یادگیری نمود.
۹. انجمن‌های کتاب مقدس، چاپ و دسترسی عمومی به مطالعه
گسترش چاپ و انتشار گسترده کتاب مقدس، عامل مهم دیگری در بالا رفتن سواد در غرب بود. انجمن کتاب مقدس بریتانیا و خارج از کشور در سال ۱۸۰۴ در لندن تأسیس شد. هدف آن تهیه و توزیع کتاب مقدس با هزینه کم و به زبان‌های گوناگون بود.
انجمن کتاب مقدس آمریکا نیز در سال ۱۸۱۶ در شهر نیویورک آغاز به کار کرد. این انجمن‌ها میلیون‌ها نسخه از کتاب مقدس و بخش‌هایی از آن را منتشر کردند و به مناطق دورافتاده رساندند.
وقتی خانواده‌ها می‌توانستند کتاب مقدس را به زبان خود داشته باشند، انگیزه‌ای جدی برای یادگیری خواندن پیدا می‌کردند. پدران و مادران می‌خواستند کلام خدا را بخوانند و آن را به فرزندانشان بیاموزند. در نتیجه، مطالعه کتاب مقدس با رشد سواد خانوادگی، ایجاد کلاس‌های آموزشی و گسترش کتابخانه‌های محلی پیوند خورد.
- توضیحاتی چند در بارۀ تاریخچه مختصر انجمن کتاب مقدس ایران
انجمن کتاب مقدس ایران در سال ۱۹۰۴ میلادی با پشتیبانی «انجمن کتاب مقدس بریتانیا و خارج از کشور» فعالیت رسمی خود را در ایران آغاز کرد. هدف آن فراهم‌کردن، ترجمه، چاپ و توزیع کتاب مقدس و بخش‌هایی از آن به زبان فارسی و دیگر زبان‌های رایج در ایران بود.
با این حال، زمینه این خدمت به سال‌ها پیش از تأسیس رسمی انجمن بازمی‌گردد. در سال ۱۸۱۱، هنری مارتین، مبشر و مترجم انگلیسی، ترجمه فارسی عهد جدید را در شیراز به پایان رساند. او در راه بازگشت از ایران در سال ۱۸۱۲ در شهر تُوقات، در ترکیه امروزی، درگذشت. ترجمه او از نخستین کوشش‌های مهم برای رساندن عهد جدید به فارسی نوین بود.
در سده نوزدهم، مترجمان و خادمان دیگری نیز در بازبینی و گسترش ترجمه فارسی کتاب مقدس نقش داشتند. از جمله ویلیام گلن، مترجم اسکاتلندی، که ترجمه فارسی عهد جدید را بازبینی کرد و نسخه اصلاح‌شده آن در سال ۱۸۴۳ منتشر شد. سپس رابرت بروس، مبلغ وابسته به کلیسای انگلستان در اصفهان، همراه با ویلیام سنت کلر تیسدال، در تهیه و بازبینی ترجمه کامل فارسی کتاب مقدس سهم داشتند. نسخه کامل کتاب مقدس فارسی در سال ۱۸۹۵ منتشر شد.
پس از تأسیس انجمن در سال ۱۹۰۴، فعالیت آن شامل توزیع کتاب مقدس، تهیه بخش‌هایی از کلام خدا برای نوآموزان، همکاری با کلیساها و پشتیبانی از ترجمه‌ها بود. این خدمت در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، تبریز، رشت و همدان اهمیت یافت؛ شهرهایی که در آنها جماعت‌های ارمنی، آشوری، فارسی‌زبان و دیگر جوامع مسیحی حضور داشتند.
پس از انقلاب سال ۱۹۷۹، فعالیت علنی انجمن کتاب مقدس ایران با محدودیت‌های بسیار روبه‌رو شد و دفترهای آن در ایران عملاً امکان ادامه فعالیت آزادانه را از دست دادند. با وجود این، خدمت رساندن کلام خدا به فارسی‌زبانان از راه‌های گوناگون ادامه یافت و ترجمه‌ها و منابع کتاب‌مقدسی در میان ایرانیان داخل و خارج از کشور گسترش پیدا کرد.
- جمع‌بندی:
فرقه‌ها و جنبش‌های گوناگون مسیحی در همه آموزه‌ها و شیوه‌های خود یکسان نبودند، اما در یک موضوع مشترک بودند: دانش و سواد را امتیازی مخصوص ثروتمندان نمی‌دانستند. آنان بر این اساس که هر انسان در برابر خدا مسئول است و باید بتواند حقیقت را بشناسد، برای آموزش کودک، زن، فقیر، کارگر، یتیم و برده آزادشده تلاش کردند.
مدرسه‌های صومعه‌ای، کالج‌های یسوعی، بنیادهای فرانکه در هاله، مدارس موراویا، آموزشگاه‌های کوئیکری، مدرسه‌های متدیستی، مدارس یکشنبه و انجمن‌های کتاب مقدس، همگی نشان می‌دهند که ایمان مسیحی در گسترش آموزش و نهادهای دانشی تمدن غرب نقشی عملی و تاریخی داشته است.
این میراث یادآور آن است که دانش حقیقی نباید وسیله غرور یا سلطه باشد، بلکه باید انسان را به شناخت خدا، خدمت به همسایه، عدالت، مسئولیت‌پذیری و محبت رهنمون سازد.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
