متای رسول: شخصیت، اخلاق، رفتار و جایگاه اجتماعی

متای رسول: شخصیت، اخلاق، رفتار و جایگاه اجتماعی

متا، که در اناجیل مرقس و لوقا «لاوی» نیز نامیده می‌شود، یکی از دوازده رسول عیسای مسیح بود. نام «متا» به معنای «هدیه خدا» است. او پیش از پیروی از عیسی، باجگیر یا مأمور وصول مالیات بود؛ شغلی که زندگی او را از نظر اقتصادی نسبتاً برخوردار، اما از نظر اجتماعی و دینی منزوی و بدنام ساخته بود (متا ۹:۹).

۱. جایگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی

متا در کفرناحوم، شهری مهم در کنار دریای جلیل، در محل وصول مالیات کار می‌کرد. کفرناحوم بر مسیرهای تجاری قرار داشت و رفت‌وآمد ماهیگیران، بازرگانان و کاروان‌ها در آن فراوان بود. مأموران مالیاتی از مردم، کالاها، تجارت‌ها و عبور از مسیرها مالیات می‌گرفتند.

این شغل معمولاً درآمد خوبی داشت، زیرا مأمور مالیات از طرف ساختار حکومتی روم یا پیمانکاران وابسته به آن فعالیت می‌کرد. در بسیاری موارد، میزان مالیات بیش از مبلغ واقعی تعیین می‌شد و اضافه آن نصیب مأمور می‌گردید. به همین علت، باجگیران در نگاه مردم یهودی اغلب با ظلم، طمع و همکاری با حکومت بیگانه روم پیوند داشتند.

پس متا احتمالاً از نظر مالی فقیر نبود؛ او با حساب، پول، ثبت معاملات و قوانین مالیاتی آشنا بود. احتمال دارد توانایی خواندن، نوشتن و کار با زبان‌های رایج منطقه را نیز داشته باشد. اما این برخورداری اقتصادی، بهایی سنگین داشت: او در چشم بسیاری از هم‌وطنانش فردی ناپاک، خائن یا همدست اشغالگران محسوب می‌شد.

متا در نتیجه شغلش، احتمالاً با طردشدن اجتماعی و فاصله از محافل مذهبی محترم روبه‌رو بود. او میان پول و امنیت اقتصادی از یک سو، و پذیرش اجتماعی و پاکی دینی از سوی دیگر، زندگی می‌کرد.

۲. دعوت مسیح و اطاعت قاطع

عیسی هنگامی که متا در محل کارش نشسته بود، او را فراخواند. این دعوت بسیار معنادار است: عیسی به سراغ مردی رفت که دیگران او را گناهکار و نامناسب برای همراهی با یک معلم دینی می‌دانستند.

متا دعوت عیسی را پذیرفت و از جایگاه مالی، شغل، درآمد و زندگی پیشین خود برخاست. این تصمیم فقط تغییر شغل نبود؛ او از هویت سابق خود، از امنیت مالی و از شبکه ارتباطی گذشته‌اش جدا شد تا شاگرد عیسی شود (لوقا ۵: ۲۷ تا ۲۸).

این واکنش نشان می‌دهد که متا، با وجود زندگی ظاهراً باثبات، از نظر روحانی تشنه چیزی بزرگ‌تر بود. پول نتوانسته بود به او پاکی وجدان، تعلق واقعی یا آشتی با خدا بدهد. وقتی عیسی او را خواند، متا دریافت که دعوت مسیح از همه دارایی‌ها ارزشمندتر است.

۳. مهمان‌نوازی و میل به رساندن دیگران نزد عیسی

پس از پیروی از عیسی، متا ضیافتی بزرگ در خانه خود برپا کرد. مهمانان او عمدتاً از میان باجگیران و کسانی بودند که جامعه مذهبی آنان را گناهکار می‌شمرد. متا آنان را نزد عیسی آورد، زیرا می‌خواست دوستان و همکاران سابقش نیز با نجات‌دهنده ملاقات کنند (لوقا ۵: ۲۹ تا ۳۲).

این رفتار، یکی از زیباترین جنبه‌های شخصیت متا را نشان می‌دهد. او پس از دریافت فیض، خود را از کسانی که پیش‌تر با آنان زندگی می‌کرد جدا نساخت و با غرور به آنان نگاه نکرد. بلکه راه خانه خود را برای دیدار با عیسی گشود.

متا می‌دانست که انسان گناهکار به طبیب نیاز دارد و عیسی برای فراخواندن درستکارانِ خودپندار نیامده، بلکه گناهکاران را به توبه می‌خواند. زندگی او گواه این حقیقت است که فیض مسیح گذشته انسان را انکار نمی‌کند، اما او را از اسارت آن آزاد می‌سازد.

۴. فروتنی و صداقت درباره گذشته خود

یکی از نشانه‌های قابل‌توجه فروتنی متا این است که در فهرست رسولان، خود را «متای باجگیر» می‌نامد. او گذشته خود را پنهان نکرد و نخواست تصویری پاک‌تر یا محترم‌تر از خویش بسازد (متا ۱۰: ۳).

این صداقت مهم است. متا می‌دانست که هویت اصلی او دیگر «باجگیر» نیست، بلکه شاگرد مسیح است؛ اما او از یاد نبرد که از چه وضعیتی نجات یافته است. فروتنی او از فراموش‌نکردن فیض خدا می‌آمد.

در روایت دعوت او نیز تفاوتی قابل توجه دیده می‌شود: لوقا از ضیافت بزرگ متا سخن می‌گوید، اما متا در انجیل خود بر این مهمانی و نقش سخاوتمندانه خویش تأکید نمی‌کند. این می‌تواند نشانه‌ای از خودداری او از برجسته‌کردن خودش باشد. او می‌خواهد عیسی دیده شود، نه میزبان ضیافت.

۵. ذهن منظم، دقیق و توجه به جزئیات

حرفه پیشین متا احتمالاً در شکل‌گیری ویژگی‌هایی چون دقت، نظم، ثبت جزئیات و نگاه ساختارمند اثر گذاشته بود. باجگیر باید حساب‌ها، پرداخت‌ها، بدهی‌ها و اسناد را با دقت پیگیری می‌کرد. همین توانایی‌ها می‌توانست پس از دگرگونی او در خدمت انجیل قرار گیرد.

انجیل منسوب به متا ساختاری منظم دارد و بر تعلیم‌های عیسی، تحقق وعده‌های عهد عتیق، پادشاهی خدا و هویت مسیحایی عیسی تأکید ویژه می‌کند. در این انجیل، عیسی به‌عنوان پادشاه موعود، پسر داوود و تحقق وعده‌های خدا معرفی می‌شود.

متا به‌خوبی می‌دانست که ثروت، موقعیت و پذیرش اجتماعی نمی‌توانند انسان را نجات دهند. ازاین‌رو، در گزارش او هشدارهای جدی عیسی درباره حرص، دورویی مذهبی، وابستگی به مال و ضرورت توبه برجسته است.

۶. تحول اخلاقی: از وابستگی به مال تا خدمت به مسیح

کتاب مقدس جزئیات همه رفتارهای متا پیش از دعوتش را گزارش نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان با قطعیت گفت که او شخصاً مرتکب چه میزان بی‌عدالتی شده بود. اما شغل او در جامعه آن روزگار با بدنامی و سوءاستفاده مالی همراه بود.

دعوت عیسی او را از زندگی‌ای که محور آن پول و جایگاه اقتصادی بود، به زندگی‌ای تبدیل کرد که مرکز آن خداوندی مسیح بود. متا دیگر پشت میز مالیات ننشست تا از مردم بگیرد؛ او شاگردی شد که پیام فیض خدا را به مردم می‌رساند.

این دگرگونی اخلاقی، نمونه‌ای روشن از قدرت عیسی است. مسیح انسان را صرفاً اصلاح ظاهری نمی‌کند، بلکه جهت قلب، ارزش‌ها، روابط و هدف زندگی او را تغییر می‌دهد.

۷. رفتار آرام و دوری از رقابت برای مقام

برخلاف پطرس، یعقوب و یوحنا، متی در روایت‌های انجیل سخنگوی برجسته یا فردی پرواکنش نشان داده نمی‌شود. او در رقابت برای جایگاه، درخواست مقام یا اعتراض‌های تند میان شاگردان دیده نمی‌شود.

این سکوت به معنای کم‌اهمیت‌بودن او نیست. متا از کسانی بود که بی‌سروصدا، اما وفادارانه در کنار عیسی ماند. او شاهد تعلیم، معجزات، مرگ، قیام و صعود مسیح بود. پس از صعود نیز همراه رسولان در دعا و انتظار وعده روح‌القدس باقی ماند (اعمال ۱: ۱۳ تا ۱۴).

متا نمونه خادمی است که خدمتش بر شهرت، قدرت شخصی یا دیده‌شدن بنا نشده بود. او در سایه نام بزرگ عیسی، جایگاه واقعی خود را یافت.

۸. خدمت بعدی و گزارش‌های مربوط به پایان زندگی

کتاب مقدس درباره سفرهای بشارتی، محل خدمت و شیوه مرگ متا جزئیات قطعی ارائه نمی‌دهد. سنت‌های کلیسایی گزارش‌های متفاوتی درباره خدمت او در سرزمین‌هایی مانند یهودیه، اتیوپی، ایران، سوریه یا مناطق دیگر نقل کرده‌اند. همچنین درباره شیوه مرگ او نیز روایت‌های یکسان و قابل‌اثباتی وجود ندارد.

بنابراین، با اطمینان می‌توان گفت که متا یکی از رسولان وفادار مسیح و از شاهدان کلیسای نخستین بود؛ اما نباید جزئیات متأخرِ مربوط به سفرها یا شهادت او را برابر با گزارش روشن کتاب مقدس دانست.

– جمع‌بندی شخصیت متای رسول:

– مردی یهودی از کفرناحوم و وابسته به ساختار مالیاتی زیر سلطه روم
– فردی نسبتاً برخوردار از نظر اقتصادی، اما منزوی و بدنام از نظر اجتماعی
– آشنا با حساب، ثبت اسناد، نظم و امور مالی
– انسانی که دعوت عیسی را بر درآمد، امنیت و گذشته خود برگزید
– مهمان‌نواز و مشتاق برای آوردن دوستان و گناهکاران نزد مسیح
– فروتن و صادق درباره گذشته شرم‌آور خود
– شخصی آرام، وفادار و دور از جاه‌طلبی برای مقام
– نمونه‌ای از دگرگونی واقعی انسان به‌واسطه فیض عیسای مسیح
– شاهدی که زندگی او اعلام می‌کند هیچ گناهکاری از دعوت و قدرت نجات مسیح دور نیست

زندگی متا نشان می‌دهد که عیسای مسیح انسان را بر پایه گذشته، اعتبار اجتماعی یا شکست‌های اخلاقی‌اش رد نمی‌کند. او گناهکار را به توبه می‌خواند، او را می‌بخشد و زندگی‌اش را برای خدمت به حقیقت خدا به کار می‌گیرد.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ