مأموریت قوم یهود و نقش کتاب مقدس در شکل‌گیری هویت این قوم چه بوده؟

مأموریت قوم یهود و نقش کتاب مقدس در شکل‌گیری هویت این قوم چه بوده؟

یکی از برداشت‌های مهم یهودی این است که اسرائیل قرار است حامل یک سنت دینی، اخلاقی و تاریخی باشد. در این سنت، چند مفهوم بسیار مهم شکل می‌گیرد:

یکتاپرستی؛ عهد؛ قانون اخلاقی؛ حرمت انسان؛ مسئولیت اجتماعی؛ عدالت؛ توجه به فقیر و بیگانه؛ استراحت هفتگی؛ محدود کردن قدرت پادشاه؛ مسئولیت حاکمان در برابر قانون؛ یادآوری مداوم تاریخ و گذشته.
مثلاً تورات بارها اسرائیلیان را به خاطر می‌آورد که: «غریب را دوست بدارید، زیرا خودتان در سرزمین مصر غریب بودید».
این نوع اخلاق بسیار مهم است، زیرا اخلاق از تجربه تاریخی خودِ قوم تغذیه می‌کند.

کتاب مقدس ستون اصلی هویت تاریخی و فرهنگی یهودیان بوده است. حتی در دوران پراکندگی، تبعید و آوارگی، تورات، مزامیر، نوشته‌های انبیا، آیین خانواده، آموزش کودکان، زبان عبری و امید به بازگشت، هویت یهودی را حفظ کرد. بدون کتاب مقدس، احتمالاً این قوم پس از قرن‌ها پراکندگی در ملت‌های دیگر حل می‌شد؛ اما پیوند آنان با عهد، شریعت، عبادت و حافظه تاریخی، بقای فرهنگی آنان را تقویت کرد.

چند اثر مهم دیدگاه کتاب‌مقدسی بر زندگی اسرائیل تاریخی عبارتند از:

– ارزش آموزش و خواندن: شریعت خدا باید در خانه، خانواده و زندگی روزمره تعلیم داده می‌شد. این تأکید، فرهنگ آموزش، مطالعه و انتقال دانسته‌ها را در این قوم نیرومند ساخت.
– ارزش خانواده و نسل‌ها: کتاب مقدس خانواده را محل اصلی آموزش ایمان، اخلاق و هویت معرفی می‌کند.
– عدالت و مسئولیت اجتماعی: شریعت از حمایت فقیر، غریب، یتیم و بیوه سخن می‌گوید و ظلم اقتصادی و قضایی را محکوم می‌کند.
– حرمت کار و امانت‌داری: کار، زمین، محصول، بدهی، تجارت و داوری باید زیر حاکمیت عدالت خدا قرار می‌گرفت.
– ارزش جان انسان: انسان به صورت خدا آفریده شده است؛ پس جان انسان، حتی جان شخص فقیر و ضعیف، ارزش دارد.
– فرهنگ پرسش، بحث و تفسیر: سنت مطالعه دقیق متن مقدس، پرسش و گفت‌وگو را در میان یهودیان تقویت کرد.

دعوت اخلاقی کتاب مقدس این است که انسان نه فقط مناسک مذهبی، بلکه عدالت، رحمت و فروتنی را دنبال کند:
«با چه به حضور خداوند بیایم، و در پیشگاه خدای متعال خم شوم؟ آیا با قربانیهای تمام‌سوز، و با گوساله‌های یک ساله؟ آیا خداوند از هزاران قوچ خشنود خواهد شد، و از ده هزاران نهر روغن؟ آیا نخست‌زاده‌ام را به جهت عِصیانم بدهم، و ثمرۀ بدن خویش را برای گناه جانم؟ ای مرد، او تو را از آنچه نیکوست آگاه ساخته است؛ و خداوند از تو چه می‌طلبد، جز آنکه انصاف را به جای آری و محبت را دوست بداری، و با فروتنی در حضور خدایت سلوک کنی؟» (میکاه ۶: ۶–۸ ترجمۀ هزارۀ نو).

– پیشرفت‌های اسرائیل معاصر و ارتباط آن با دیدگاه کتاب‌مقدسی

اسرائیل معاصر در زمینه‌هایی مانند کشاورزی در مناطق خشک، آبیاری دقیق، فناوری آب، نمک‌زدایی آب دریا، پزشکی، پژوهش‌های علمی، فناوری، آموزش و نوآوری پیشرفت‌های چشمگیری داشته است. همچنین احیای زبان عبری در زندگی روزمره، نمونه‌ای کم‌نظیر از بازسازی یک زبان باستانی در قالب یک جامعه مدرن است.

اما باید با دقت سخن گفت: نمی‌توان هر پیشرفت علمی یا اقتصادی اسرائیل امروز را مستقیماً نتیجه ایمان یا اطاعت کتاب‌مقدسی دانست. جامعه کنونی اسرائیل جامعه‌ای یکدست و کاملاً دیندار نیست؛ در آن افراد مذهبی، سکولار، بی‌ایمان و جریان‌های بسیار متفاوت حضور دارند. پیشرفت علمی معمولاً حاصل عوامل گوناگون است: آموزش، پشتکار، سرمایه‌گذاری، مهاجرت نخبگان، نیازهای امنیتی، فرهنگ پژوهش، رقابت و ساختارهای اجتماعی.

با این همه، چند ریشه فرهنگی که با جهان‌بینی کتاب مقدس هم‌خوانی دارند، می‌توانند در این پیشرفت‌ها اثرگذار بوده باشند:

– تأکید دیرینه بر آموزش و سواد.
– احترام به مطالعه، حفظ دانش و گفت‌وگوی جدی درباره متن.
– نگاه مسئولانه به زمان، کار و خانواده.
– امید و پایداری در برابر قرن‌ها آزار و پراکندگی.
– باور به معنادار بودن جهان و امکان شناخت نظم آن؛ باوری که پژوهش، مشاهده و یادگیری را تشویق می‌کند.
– حس مسئولیت جمعی و اهمیت حفاظت از جامعه.

اگرچه کتاب مقدس یکی از ریشه‌های عمیق فرهنگی و هویتی این تمدن بوده است، اما مستقیماً علت اختراع فناوری‌های مدرن نبوده است.
یکی از مهم‌ترین میراث‌های کتاب مقدس برای این قوم، ارزش مطالعه وتحقیق و تجسس بوده است. شاید تأثیر کتاب مقدس بر پیشرفت یهودیان را نباید در خود «محتوای علمی» آن جست‌وجو کرد، بلکه در فرهنگ مطالعه و تفسیر جست‌وجو کرد. کتاب مقدس یک کتاب علمی مدرن نیست و هدف نگارش آن بیان اصول فیزیک، شیمی یا زیست‌شناسی مدرن نبوده است. اما جامعه‌ای که قرن‌ها: متن می‌خواند، حفظ می‌کند، تفسیر می‌کند، درباره یک کلمه بحث می‌کند، با نظر استاد مخالفت می‌کند، سؤال می‌پرسد و نسل بعدی را موظف به یادگیری می‌کند، ممکن است زمینه فرهنگی مناسبی برای رشد فعالیت فکری ایجاد کند. این فرهنگِ استدلال، تفسیر و پرسش‌گری بعدها با فرهنگ دانشگاهی مدرن در تعامل قرار گرفت.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ