بَرتولُمای رسول: شخصیت، اخلاق، رفتار و جایگاه اجتماعی

بَرتولُمای رسول: شخصیت، اخلاق، رفتار و جایگاه اجتماعی

بَرتولُما یکی از دوازده رسول عیسای مسیح است. نام او در فهرست‌های رسولان همواره در کنار فیلیپس می‌آید (متی ۱۰: ۳). بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که بَرتولُما همان «نَتَنائیل» در انجیل یوحناست؛ زیرا در انجیل یوحنا نام بَرتولُما دیده نمی‌شود، اما نتنائیل در ارتباط نزدیک با فیلیپس معرفی می‌شود. بااین‌حال، کتاب مقدس به‌صراحت این دو نام را یکی نمی‌خواند؛ بنابراین بهتر است این همسان‌انگاری را محتمل و قابل‌قبول بدانیم، نه حقیقتی قطعی.

نام «بَرتولُما» به معنای «پسر تولما» است و احتمالاً نام خانوادگی یا شناسه نسبی او بوده است؛ در حالی که «نتنائیل» نام شخصی او و به معنای «خدا عطا کرده است» است.

۱. جایگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی

کتاب مقدس درباره شغل، میزان دارایی، خانواده یا وضعیت اقتصادی بَرتولُما اطلاعات مستقیمی نمی‌دهد. بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت که او ماهیگیر، بازرگان، کشاورز یا صاحب حرفه‌ای مشخص بوده است.

اگر بَرتولُما همان نتنائیل باشد، احتمالاً اهل قانا در جلیل بوده است. قانا منطقه‌ای روستایی در جلیل بود، نه شهری بزرگ و سیاسی مانند اورشلیم. مردم آن ناحیه عمدتاً با کشاورزی، دامداری، ماهیگیری، صنعت‌های کوچک و تجارت محلی زندگی می‌کردند. او، مانند دیگر رسولان، در جامعه‌ای یهودی و زیر سلطه روم رشد کرده بود؛ جامعه‌ای که با مالیات، حضور نیروهای رومی، فشارهای سیاسی و انتظار آمدن مسیح روبه‌رو بود.

بَرتولُما احتمالاً از طبقه عادی جامعه یهودی می‌آمد: نه از طبقه کاهنان و اشراف اورشلیم، نه از حاکمان رومی، بلکه از مردمی که با زندگی واقعی، کار روزانه و امید به رهایی اسرائیل آشنا بودند.

۲. صداقت اخلاقی و پاکی درونی

برجسته‌ترین ویژگی بَرتولُما، صداقت و بی‌ریایی اوست. هنگامی که عیسی او را دید، درباره او شهادت داد که در او فریبی نیست (یوحنا ۱: ۴۷). این توصیف بسیار عمیق است. منظور این نیست که بَرتولُما بی‌گناه یا کامل بود؛ تنها عیسای مسیح کاملاً بی‌گناه است. اما او مردی دوچهره، حیله‌گر، چاپلوس یا اهل بازی‌های مذهبی نبود. او حقیقت را می‌خواست و آنچه را در دل داشت، آشکارا بیان می‌کرد.

در جامعه‌ای که بسیاری از رهبران دینی ظاهر دینداری داشتند، اما دلشان از غرور، قدرت‌طلبی یا ریا پر بود، بَرتولُما شخصی معرفی می‌شود که دلش به‌سوی خدا گرایش داشت. او احتمالاً با مزامیر، تورات و وعده‌های خدا درباره مسیح آشنا بود و مشتاق بود حقیقت را تشخیص دهد.

۳. صراحت در بیان تردیدها

وقتی فیلیپس به او گفت که عیسایِ ناصری همان کسی است که موسی و پیامبران درباره او نوشته‌اند، بَرتولُما با تردید پرسید که آیا از ناصره چیزی نیکو می‌تواند بیرون آید. این واکنش ممکن است در نگاه نخست منفی به نظر برسد، اما در حقیقت نشانه صداقت اوست.

او وانمود نکرد که همه‌چیز را می‌داند یا بدون بررسی، هر ادعایی را می‌پذیرد. او پرسش خود را صریح مطرح کرد. احتمالاً دلیل تردیدش این بود که ناصره شهری کوچک و کم‌اهمیت شمرده می‌شد و در پیشگویی‌های شناخته‌شده، نام آن به‌عنوان محل ظهور مسیح برجسته نبود.

اما تفاوت مهمی میان شکِ همراه غرور و پرسشِ صادقانه وجود دارد. بَرتولُما تردید خود را بهانه‌ای برای رد حقیقت نساخت. وقتی فیلیپس به او گفت: «بیا و ببین»، او رفت. این نشان می‌دهد که شخصیت او بسته، متعصب و لجوج نبود؛ او آماده بود شواهد را ببیند و حقیقت را بپذیرد.

۴. فروتنی در برابر مکاشفه مسیح

وقتی عیسی نشان داد که پیش از ملاقات با فیلیپس، او را دیده و از حالش آگاه بوده است، بَرتولُما به‌سرعت دریافت که با شخصی عادی روبه‌رو نیست. او عیسی را پسر خدا و پادشاه اسرائیل دانست (یوحنا ۱: ۴۹). این واکنش، نشانه تغییرپذیری و فروتنی روحانی اوست. او به دلیل پرسش اولیه‌اش، در غرور خود باقی نماند. هنگامی که حقیقت بر او آشکار شد، آن را پذیرفت و اعتراف کرد.

بَرتولُما نمونه خوبی از انسانی است که عقل و ایمان را در برابر هم قرار نمی‌دهد. او ابتدا می‌پرسد، بررسی می‌کند و سپس، هنگامی که با حقیقت مسیح روبه‌رو می‌شود، با ایمان پاسخ می‌دهد. او نه ساده‌لوح بود و نه شکاکی که هرگز تسلیم حقیقت نشود.

۵. وفاداری آرام و دوری از جاه‌طلبی

بَرتولُما در اناجیل و کتاب اعمال رسولان، برخلاف پطرس، یعقوب یا یوحنا، سخنان فراوانی ندارد. او در مرکز نزاع‌ها، درخواست مقام، اعتراض‌های تند یا رقابت میان شاگردان دیده نمی‌شود. این سکوت به معنای کم‌ارزش بودن او نیست؛ بلکه احتمالاً از خصلت آرام، متین و فروتن او حکایت دارد.

او پس از صعود مسیح نیز در جمع رسولان حاضر بود و همراه آنان در دعا و انتظار برای وعده روح‌القدس ماند (اعمال رسولان ۱: ۱۳).

وفاداری بَرتولُما احتمالاً بیشتر از جنس خدمت پایدار بود تا دیده‌شدن. کلیسای نخستین فقط با سخنرانان برجسته ساخته نشد؛ با ایماندارانی نیز ساخته شد که بی‌سر‌وصدا، در دعا، اطاعت، شهادت و خدمت باقی ماندند.

۶. جایگاه او در میان رسولان

او یکی از دوازده نفری بود که عیسی آنان را برگزید تا شاهد زندگی، تعلیم، مرگ، قیام و جلال او باشند. این جایگاه به او مسئولیتی ویژه می‌داد: او باید حقیقتی را که دیده و شناخته بود، به دیگران منتقل می‌کرد.

اگر او همان نتنائیل باشد، در کنار دیگر شاگردان در ظهور عیسایِ قیام‌کرده در کنار دریای جلیل نیز حضور داشت. این نشان می‌دهد که ایمان او پس از صلیب و رستاخیز از میان نرفت؛ او همچنان در جمع شاگردان وفادار ماند.

۷. خدمت‌های بعدی و سنت‌های مربوط به شهادت

کتاب مقدس جزئیات مشخصی از سفرهای بشارتی، محل خدمت یا شیوه مرگ بَرتولُما ارائه نمی‌دهد. سنت‌های کهن کلیسایی گزارش‌های گوناگونی درباره خدمت او در مناطقی مانند ارمنستان، میان‌رودان، عربستان، پارت یا سرزمین‌های نزدیک هند نقل کرده‌اند. برخی سنت‌ها نیز می‌گویند که او به سبب شهادت برای عیسای مسیح به‌طرزی بسیار دردناک کشته شد. اما چون این جزئیات در کتاب مقدس ثبت نشده‌اند و گزارش‌های تاریخی درباره آن‌ها یکسان نیست، نباید آن‌ها را با همان قطعیتی بیان کرد که درباره مرگ یعقوب پسر زبدی بیان می‌کنیم. آنچه قطعی است، این است که بَرتولُما از رسولان عیسی بود، پس از قیام در جمع کلیسا باقی ماند و زندگی خود را وقف شهادت به مسیح کرد.

– جمع‌بندی شخصیت بَرتولُما:
– مردی یهودی از محیط عادی و احتمالاً روستاییِ جلیل
– شخصی که اطلاعات دقیقی از شغل و وضع اقتصادی‌اش در دست نیست
– صادق، بی‌ریا و دور از فریب‌کاری
– اهل پرسش و بررسی، اما نه متعصب و لجوج
– آماده برای تغییر نظر هنگامی که با حقیقت روبه‌رو می‌شد
– فروتن در اعتراف به هویت واقعی عیسای مسیح
– وفادار، آرام و دور از رقابت برای مقام و شهرت
– عضوی پایدار در جمع رسولان و کلیسای نخستین
– الگویی از جست‌وجوی صادقانه‌ای که به ایمان روشن در مسیح منتهی می‌شود

زندگی بَرتولُما نشان می‌دهد که خدا از پرسش صادقانه نمی‌ترسد. انسان نباید در پیش‌داوری، غرور یا تعصب باقی بماند؛ بلکه باید مانند او آماده باشد دعوت مسیح را بپذیرد، حقیقت را ببیند و با فروتنی به خداوندی عیسای مسیح اعتراف کند.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ