درهٔ ایلاه و شهری با دو دروازه؛ شواهدی هماهنگ با تاریخ کتاب مقدس
درهٔ ایلاه و شهری با دو دروازه؛ شواهدی هماهنگ با تاریخ کتاب مقدس
خِربت قیافه شهر مستحکمی است که بر فراز تپه‌ای قرار گرفته و بر درهٔ ایلاه اشراف دارد؛ دره‌ای که راه ارتباطی مهمی میان سرزمین فلسطینیان در ساحل و مناطق کوهستانی یهودا بوده است. موقعیت آن برای دیده‌بانی، دفاع و کنترل رفت‌وآمد نظامی و تجاری بسیار راهبردی بود.
حفاری‌های اصلی این مکان از سال ۲۰۰۷ میلادی به سرپرستی یوسف گارفینکل و ساعر گانور انجام شد. باستان‌شناسان دریافتند که شهر در مدت نسبتاً کوتاهی ساخته و سپس متروک شده است؛ بنابراین لایهٔ اصلی آن، تصویری نسبتاً روشن از همان دورهٔ تاریخی ارائه می‌دهد.
– تاریخ‌گذاری شهر
آزمایش‌های تاریخ‌گذاری کربن بر هسته‌های زیتون سوخته و مواد آلیِ یافت‌شده در محوطه، زمان سکونت و ساخت‌وساز اصلی شهر را تقریباً میان سال‌های ۱۰۲۰ تا ۹۸۰ پیش از میلاد قرار داده‌اند. این بازه با تاریخ سنتی سلطنت داوود، حدود سال‌های ۱۰۱۰ تا ۹۷۰ پیش از میلاد، هم‌زمان است.
این محوطه واقعاً به دوره‌ای بسیار نزدیک به زمان داوود تعلق دارد. اما باید با دقت گفت که تاریخ‌گذاری به‌تنهایی نام داوود را بر این شهر ثابت نمی‌کند؛ بلکه نشان می‌دهد در همان عصر، در یهودا شهری سازمان‌یافته، مستحکم و دارای ساختار اداری وجود داشته است.
– دیوارها و استحکامات
این شهر با دیوارهای سنگی عظیم و ساختار دفاعیِ موسوم به دیوارهای حجره‌ای محافظت می‌شد. در این نوع معماری، اتاق‌هایی در امتداد دیوار ساخته می‌شدند که هم بخشی از استحکامات بودند و هم می‌توانستند برای انبار، سکونت یا امور نظامی استفاده شوند.
ساخت چنین دژ و دیوار سنگینی نیازمند برنامه‌ریزی، نیروی کار، منابع، مدیریت و اقتدار سیاسی بوده است. به همین دلیل، این کشف با این دیدگاه سازگار است که یهودا در زمان داوود فقط مجموعه‌ای پراکنده از روستاها نبوده، بلکه دست‌کم توان ایجاد مراکز دفاعیِ سازمان‌یافته را داشته است.
– کاخ یا ساختمان اداری بزرگ
باستان‌شناسان در بخش بالایی شهر، بقایای ساختمانی بزرگ را یافتند که بعضی آن را کاخ یا مرکز اداری پادشاهی دانسته‌اند. در نزدیکی آن، اتاق‌ها و فضاهای انباری نیز پیدا شد که احتمالاً برای نگهداری غله، روغن، سفالینه‌ها یا مالیات‌های غیرنقدی استفاده می‌شده‌اند.
تعبیر «کاخ داوود» قطعی نیست. آنچه با اطمینان بیشتر می‌توان گفت این است که ساختمان کشف‌شده، یک بنای بزرگ و دارای نقش اداری یا حکومتی بوده است. اگر این تفسیر درست باشد، نشان می‌دهد ناحیهٔ یهودا در آن دوره از اداره و سازمان سیاسی قابل‌توجهی برخوردار بوده است.
– دو دروازه و ارتباط احتمالی با شعَرایم
مشهورترین ویژگی خِربت قیافه، داشتن دو دروازهٔ اصلی است. بیشتر شهرهای کوچک مستحکم آن دوره معمولاً تنها یک دروازه داشتند؛ ازاین‌رو، وجود دو دروازه در این محوطه غیرعادی و بسیار مهم است.
در کتاب مقدس، پس از شکست جلیات، فلسطینیان تا راه شعَرایم تعقیب می‌شوند (اول سموئیل ۱۷: ۵۲).
نام «شعَرایم» در زبان عبری به معنای «دو دروازه» است. به همین علت، برخی باستان‌شناسان و پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که خِربت قیافه شاید همان شعَرایم کتاب مقدس باشد.
بااین‌حال، این شناسایی هنوز قطعی نیست. چند دلیل برای احتیاط وجود دارد:
– هیچ کتیبه‌ای در محوطه پیدا نشده که نام شهر را صریحاً «شعَرایم» بنویسد.
– مکان دقیق شعَرایم میان پژوهشگران محل بحث است.
– بعضی محققان احتمال می‌دهند این شهر نام دیگری داشته باشد و «دو دروازه» فقط یک ویژگی معماری باشد. با این حال خِربت قیافه یکی از محتمل‌ترین نامزدها برای شعَرایم است، اما این تطبیق هنوز اثبات نهایی نشده است.
– ارتباط با نبرد داوود و جلیات
درهٔ ایلاه همان منطقه‌ای است که کتاب مقدس آن را صحنهٔ رویارویی اسرائیل و فلسطینیان و پیروزی داوود بر جلیات معرفی می‌کند (اول سموئیل ۱۷: ۱ تا ۵۳).
وجود یک شهر مستحکم یهودایی مشرف به این دره، با زمینهٔ جغرافیایی و نظامی روایت کتاب مقدس هماهنگ است. این کشف لزوماً ثابت نمی‌کند که نبرد داوود و جلیات دقیقاً در همان نقطه رخ داده یا داوود شخصاً در آن شهر حضور داشته است؛ اما نشان می‌دهد که توصیف کتاب مقدس از منطقه، راه‌ها، مرز یهودا و فلسطینیان، و اهمیت نظامی درهٔ ایلاه، با واقعیت جغرافیایی و باستان‌شناختی سازگاری دارد.
– کتیبهٔ سفالی مهم
در خِربت قیافه یک قطعه سفال نوشته‌دار نیز پیدا شد که به آن «اوستراکون قیافه» می‌گویند. نوشتهٔ آن از کهن‌ترین نمونه‌های خط در سرزمین یهودا است و احتمالاً به زبان عبریِ اولیه یا زبانی بسیار نزدیک به آن نوشته شده است.
خوانش دقیق این نوشته محل اختلاف است، اما برخی پژوهشگران در آن مفاهیمی مانند عدالت، حمایت از فقیر، یتیم و بیوه دیده‌اند. حتی اگر خوانش همهٔ واژه‌ها قطعی نباشد، خودِ وجود نوشتار در این سطح از جامعه نشان می‌دهد که در آن دوره، توانایی اداری و نوشتاری در منطقه وجود داشته است.
– نشانه‌های فرهنگی
در محوطه مقدار بسیار کمی استخوان خوک یافت شد. این موضوع برای بعضی پژوهشگران نشانه‌ای است که ساکنان شهر با الگوی غذایی فلسطینیان تفاوت داشته‌اند، زیرا در بسیاری از محوطه‌های فلسطینیِ همان دوره، استخوان خوک بیشتر دیده می‌شود. این داده به‌تنهایی هویت قومی یا دینی ساکنان را اثبات نمی‌کند، اما با احتمال یهودایی‌بودن شهر سازگار است.
– این کشف چه چیزی را تأیید می‌کند؟
خِربت قیافه چند نکته را تقویت می‌کند:
– در حدود زمان داوود، در مرز غربی یهودا یک شهر مستحکم و برنامه‌ریزی‌شده وجود داشته است.
– منطقهٔ درهٔ ایلاه واقعاً در مرز میان یهودا و فلسطینیان اهمیت نظامی داشته است.
– یهودا در آن دوره می‌توانسته توان ساخت دژ، دیوار، دروازه، انبار و مرکز اداری داشته باشد.
– نام شعَرایم و ویژگی «دو دروازه» می‌تواند با این محوطه ارتباط داشته باشد.
– روایت‌های کتاب مقدس دربارهٔ جغرافیا و فضای تاریخی این منطقه، با داده‌های باستان‌شناسی سازگار است و در موارد مهمی با آن هماهنگی دارند.
– این کشف چه چیزی را به‌تنهایی ثابت نمی‌کند؟
برای دقت علمی و دفاع درست از حقیقت، نباید بیش از شواهد ادعا کرد:
– هنوز کتیبه‌ای از خود خِربت قیافه به دست نیامده که نام داوود را ذکر کند.
– هنوز اثبات نشده که این شهر قطعاً شعَرایم بوده است.
– هنوز نمی‌توان گفت ساختمان بزرگ کشف‌شده یقیناً «کاخ داوود» بوده است.
– باستان‌شناسی به‌تنهایی نمی‌تواند همهٔ جزئیات یک رویداد تاریخی را بازسازی کند.
اما نبودِ نام داوود در این محوطه به‌هیچ‌وجه نفی‌کنندهٔ وجود او نیست. نام «خانهٔ داوود» در کتیبهٔ تل‌دان، متعلق به حدود یک قرن پس از زمان داوود، دیده می‌شود و گواهی مهمی است که خاندان داوود را به‌عنوان یک واقعیت تاریخی شناخته‌شده معرفی می‌کند.
– جمع‌بندی:
این محوطه شواهد نیرومندی ارائه می‌کند که در زمان داوود، یا بسیار نزدیک به آن زمان، در یهودا ساختار سیاسی و دفاعی قابل‌توجهی وجود داشته است. وجود دو دروازه، قرارگیری شهر در کنار درهٔ ایلاه، و تاریخ‌گذاری آن، پیوند احتمالی آن با شعَرایم و زمینهٔ روایت داوود و جلیات را بسیار قابل‌توجه می‌سازد.
باستان‌شناسی جای کلام خدا را نمی‌گیرد، اما بارها نشان داده است که کتاب مقدس در فضای خیالی و افسانه‌ای سخن نمی‌گوید؛ بلکه در تاریخ، جغرافیا، مردم، شهرها و پادشاهی‌های واقعی ریشه دارد.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
