اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
اثر کتاب مقدس بر منزلت زنان و خانواده در تاریخ تمدن غرب (بخش دوم)
۷. صومعه‌ها، آموزش زنان و فرصت خدمت
در قرون میانه، هنگامی که آموزش رسمی و فرصت‌های اجتماعی برای بسیاری از زنان بسیار محدود بود، صومعه‌های مسیحی در بخش‌هایی از اروپا به مکان‌هایی مهم برای آموزش، پرورش فکری، خدمت اجتماعی و رهبری زنان تبدیل شدند. این نهادها کامل و بی‌نقص نبودند، اما در مقایسه با جامعه پیرامون خود، اغلب فضایی فراهم می‌کردند که زنان بتوانند خواندن، نوشتن، موسیقی، الهیات، مدیریت و خدمت به نیازمندان را بیاموزند.
این تحول از این حقیقت کتاب‌مقدسی سرچشمه می‌گرفت که زن نیز آفریده خدا، وارث فیض زندگی و عضوی ارزشمند از بدن مسیح است. بنابراین، دختران و زنانی که امکان ازدواج نداشتند، بیوه بودند، یا خود را وقف خدمت خدا می‌کردند، تنها یک بار اقتصادی یا اجتماعی به شمار نمی‌رفتند؛ بلکه می‌توانستند برای دانش، دعا، آموزش و خدمت تربیت شوند.
- مکرینا کوچک و الگوی آموزش مسیحی زنان
یکی از نخستین نمونه‌های برجسته، مکرینا کوچک بود که حدود سال ۳۲۷ در قیصریه کاپادوکیه، در منطقه‌ای از ترکیه امروزی، به دنیا آمد. او خواهر باسیل قیصریه و گریگوری نیسا، دو تن از برجسته‌ترین آموزگاران کلیسای قرن چهارم بود.
مکرینا پس از مرگ نامزدش، ازدواج نکرد و زندگی خود را وقف خدا، آموزش و خدمت به فقرا نمود. او همراه مادرش، امیلیا، در حدود سال ۳۵۷ جامعه‌ای مسیحی برای زنان در آنیسی، در نزدیکی رود ایریس در پنتوس، بنیان گذاشت. در این جامعه، زنان به دعا، مطالعه کتاب مقدس، کار، خدمت به فقرا و مراقبت از بیماران مشغول بودند.
گریگوری نیسا در زندگی‌نامه‌ای که پس از مرگ خواهرش نوشت، مکرینا را زنی عمیقاً دانا و آموزگار معرفی می‌کند. اهمیت او تنها در تقدس شخصی‌اش نبود؛ او نشان داد زن می‌تواند در شکل‌دادن به اندیشه الاهیاتی، تربیت روحانی خانواده و سازمان‌دهی خدمات اجتماعی نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.
- هیلدا از ویتبی و مرکز آموزش در شمال انگلستان
هیلدا، که حدود سال ۶۱۴ در نورثامبریا در شمال انگلستان به دنیا آمد، از مهم‌ترین زنان رهبر در مسیحیت انگلستان بود. او در سال ۶۵۷ صومعه ویتبی را در ساحل شمال‌شرقی انگلستان تأسیس کرد و تا زمان مرگش در سال ۶۸۰ ریاست آن را بر عهده داشت.
صومعه ویتبی تنها محل دعا نبود؛ مرکزی برای آموزش کتاب مقدس، موسیقی، شعر، اخلاق و تربیت رهبران کلیسا بود. مردان و زنان در این مجموعه از آموزش برخوردار می‌شدند و چندین اسقف آینده کلیسای انگلستان از آنجا برخاستند؛ از جمله بوسا، اسقف یورک؛ جان بورلی، اسقف هگزام؛ و ویلفرید، اسقف یورک.
هیلدا در سال ۶۶۴ میزبان «شورای ویتبی» بود؛ نشستی مهم که در آن درباره تعیین زمان جشن قیام مسیح بحث شد. حضور یک زن به‌عنوان میزبان و رئیس یک مرکز مذهبی و آموزشی مهم، نشان می‌دهد که زنان در برخی ساختارهای مسیحی آن دوره می‌توانستند مسئولیت واقعی و اثرگذار داشته باشند.
همچنین کادمون، یکی از نخستین شاعران شناخته‌شده انگلیسی، در صومعه ویتبی پرورش یافت. سرودهای او درباره آفرینش و عظمت خدا، از آثار آغازین ادبیات انگلیسی به شمار می‌رود.
- لیوبا و آموزش دختران در آلمان
لیوبا، راهبه و آموزگار انگلیسی، حدود سال ۷۱۰ در وسکس به دنیا آمد. او در صومعه ویمبورن در جنوب انگلستان آموزش دید؛ صومعه‌ای که به تربیت دختران و زنان در خواندن، نوشتن، سرودخوانی و زندگی روحانی شهرت داشت.
در حدود سال ۷۴۸، بونیفاس، مبلغ مسیحی اهل انگلستان که در سرزمین‌های ژرمنی خدمت می‌کرد، از لیوبا دعوت کرد تا در آلمان به آموزش زنان بپردازد. او ریاست صومعه تائوبر‌بیشوفشایم را در ناحیه فرانکن، در جنوب آلمان امروزی، بر عهده گرفت.
لیوبا دختران و راهبه‌ها را در خواندن کتاب مقدس، زبان لاتین، موسیقی کلیسایی، نوشتن و اخلاق مسیحی تعلیم می‌داد. او همچنین با خانواده‌های محلی، رهبران کلیسا و حاکمان ارتباط داشت و از جایگاه خود برای حمایت از زنان و گسترش آموزش بهره میبرد. پس از مرگ او در سال ۷۸۲، شاگردانش این الگوی آموزشی را در دیگر صومعه‌های آلمان ادامه دادند.
- رُسویتا از گاندرشایم و حضور زنان در ادبیات
صومعه‌ها فقط مراکز عبادت یا نگهداری از نیازمندان نبودند؛ آنها در حفظ و تولید دانش نیز نقش داشتند. رُسویتا از گاندرشایم، که حدود سال ۹۳۵ در ساکسونیِ آلمان زندگی می‌کرد، یکی از نخستین نویسندگان زن شناخته‌شده در اروپا پس از دوران باستان است.
او در صومعه گاندرشایم آموزش دید و نمایش‌نامه‌ها، شعرها و زندگی‌نامه‌هایی به زبان لاتین نوشت. آثار او با هدف نشان‌دادن برتری پاکی، ایمان، شجاعت و وفاداری مسیحی بر فساد اخلاقی نوشته شده بودند. رُسویتا نمونه‌ای از زنانی است که به سبب امکان آموزش در محیط‌های مسیحی توانستند وارد عرصه ادبیات و اندیشه شوند.
- هیلدگارد بینگنی؛ الاهیات، موسیقی و مراقبت درمانی
هیلدگارد بینگنی در سال ۱۰۹۸ در برمرسهایم، در آلمان امروزی، به دنیا آمد. او از کودکی به یک جامعه مذهبی سپرده شد و بعدها ریاست صومعه‌ای در دیزیبودنبرگ را بر عهده گرفت. در سال ۱۱۵۰، او صومعه مستقل روپرتسبرگ را در نزدیکی بینگن کنار رود راین بنیان گذاشت.
هیلدگارد نویسنده، موسیقی‌دان، مشاور روحانی و مدیر یک اجتماع زنانه بود. او آثار زیادی درباره زندگی روحانی، اخلاق، آفرینش، طبیعت و مراقبت از بدن نوشت. کتاب‌های او درباره گیاهان، خوراک، بیماری‌ها و درمان‌های رایج، بخشی از سنت درمانی صومعه‌ها را نشان می‌دهد.
او با پاپ‌ها، اسقف‌ها، راهبان و حتی فردریک بارباروسا، امپراتور مقدس روم، نامه‌نگاری داشت و با شجاعت آنان را به توبه، عدالت و مسئولیت در برابر خدا فرا می‌خواند. فعالیت هیلدگارد نشان می‌دهد که در برخی زمینه‌های مسیحی، زنان می‌توانستند صدایی اخلاقی و روحانی در برابر قدرت‌های سیاسی و مذهبی باشند.
- هراد لاندسبرگی و دانشنامه برای زنان
هراد لاندسبرگی حدود سال ۱۱۳۰ در منطقه آلزاس، میان فرانسه و آلمان امروزی، به دنیا آمد. او رئیس صومعه هوهنبورگ در کوه سنت اودیل شد. این صومعه محلی برای آموزش دختران خانواده‌های گوناگون بود.
هراد در حدود سال ۱۱۸۰ اثری بزرگ به نام «باغ لذت‌ها» تدوین کرد؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های الهیاتی، درس‌های اخلاقی، شعرها، سرودها و تصویرسازی‌ها. هدف او آموزش زنان جوان بود تا کتاب مقدس، تاریخ کلیسا و اصول زندگی مسیحی را بهتر درک کنند.
اگرچه نسخه اصلی این اثر در آتش‌سوزی سال ۱۸۷۰ در استراسبورگ نابود شد، نسخه‌برداری‌ها و طرح‌های باقی‌مانده نشان می‌دهند که زنان در صومعه‌ها تنها دریافت‌کننده آموزش نبودند؛ آنان می‌توانستند آموزگار، نویسنده، گردآورنده دانش و مدیر مراکز آموزشی باشند.
- صومعه‌ها و مراقبت از زنان نیازمند
بسیاری از صومعه‌های زنانه در اروپا به زنان بیوه، یتیم، بیمار، فقیر یا آسیب‌دیده پناه می‌دادند. آنها گاه محل نگهداری از دختران بی‌سرپرست، آموزش مهارت‌های عملی، تهیه غذا برای فقرا و درمان ابتدایی بیماران بودند.
برای نمونه، در سده دوازدهم و سیزدهم، گروه‌های مذهبی زنانه‌ای در سرزمین‌های هلند، بلژیک، فرانسه و آلمان شکل گرفتند که بعدها با نام «بِگین‌ها» شناخته شدند. آنان غالباً بدون آن‌که نذر دائمی صومعه‌ای بدهند، به زندگی ساده، کار، دعا، آموزش دختران و خدمت به فقرا می‌پرداختند. این گروه‌ها به زنان امکان می‌دادند که در جامعه حضور داشته باشند، درآمدی پاک به دست آورند و زندگی خود را وقف خدمت کنند.
پژوهشی از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
