ریشه واژه «سلام» در فارسی چیست؟ آیا از مفهوم «تسلیم» در عربی گرفته شده است؟

ریشه واژه «سلام» در فارسی چیست؟ آیا از مفهوم «تسلیم» در عربی گرفته شده است؟

اخیراً در شبکه‌های اجتماعی چنین ادعایی شده که کلمه سلام به معنی تسلیم است و هنگام تسلیم شدن ایرانیان به مهاجمان مسلمان ادا می‌شده است.

اما واقعیت این است که سلام به هیچ عنوان به معنای تسلیم نیست. سلام دارای ریشه عبری واژه غنی شالوم به معنی سلامتی، آرامش، صلح و امنیت است. حتی در میان ملت ما اصطلاحی رایج است که می‌گوییم: “سلام سلامتی می‌آورد”.

معنی سلام در لغت نامه دهخدا:

سلام . [ س َ ] (ع اِ) کلمه ٔ دعایی مأخوذ از تازی ، به معنی بهی که در درود بر کسی گویند. یعنی سلامت و بی گزند باشید و نیز تهنیت و زندش و تحیت و درود و خیر و عافیت و تعظیم و تکریم و با فعل دادن، کردن، و زدن و گفتن آید. (از ناظم الاطباء). درودگفتن. تهنیت گفتن. (فرهنگ فارسی معین):

نرمک او را یکی سلام زدم
کرد زی من نگه بچشم آغیل. (حکاک)
مگر با درود و پیام و سلام
دو کشور شود زین سخن شادکام. (فردوسی)
سلام بر تو باد و رحمت و برکتهای ایزدی. (تاریخ بیهقی).
از سجودش بتشهد برد آنگه بسلام
زو سلامی و درودی ز تو بر جمع کرام. (منوچهری)
از تو ما را نه کنار و نه پیام و نه سلام
مکن ای دوست که کیفر بری و درمانی. (منوچهری)
ور سلامت را نمی‌داد او علیک
پیشت آید بی تکلف بسلام. (ناصرخسرو؛ دیوان ص ۲۹۹)
جواب داد سلام مرا به گوشه ٔریش
چگونه ریشی مانند یک دو دسته حشیش. (انوری)
بسلامیت دردسر ندهیم
زآنکه ترسنده از ملال توایم. (خاقانی)
چون سخن از خود بدر آمدتمام
تا سخنش یافت قبول سلام. (نظامی)
یک سلامی نشنوی ای مرد دین
که نگیرد آخرت آن آستین. (مولوی)
گر بلندت کسی دهد دشنام
به که ساکن دهد جواب سلام. (سعدی)

– بسلام آمدن ؛ به تهنیت و درود آمدن:
روز آدینه قاید بسلام خوارزمشاه آمد و مست بود ناسزاها گفت و تهدیدها کرد. (تاریخ بیهقی)
بنده وارت بسلام آیم و خدمت بکنم
ور قبولم نکنی میرسدت کبر و منی. (سعدی)
زهی سعادت من کم تو آمدی بسلام
خوش آمدی و علیک السلام والاکرام. (سعدی)

– بسلام کسی رفتن ؛ به حضور او رفتن برای اظهار ادب. شرفیاب حضور کسی شدن:
و بسلام کسی نرفتی و کس را نزدیک خود نگذاشتی. (تاریخ سیستان).
طاهر فرمان داد تا همه ٔ سرهنگان بسلام لیث رفتند (تاریخ بیهقی)

– دو سلام گفتن بر… ؛ ترک گفتن:
گر کنی در جهان به شب گیری
دو سلام و چهار تکبیری. (سنایی)

– امثال:
با مردم زمانه سلامی و والسلام.
سلام از کوچک است.
سلام از ماست.
سلام بزرگ و کوچک ندارد.
سلام روستایی بی طمع نیست.
سلام سلامتی است. رجوع به امثال و حکم دهخدا شود.

لغت نامه کتاب مقدس:

لغت نامه کتاب مقدس واژه شالوم در عبری را این‌گونه توصیف کرده است:

واژۀ عبری برای سلامتی و آرامش، شالوم است. از این واژه در کتاب مقدس ۲۳۷ بار استفاده شده است. این الگو به چیزی فراتر از نبود جنگ، منازعه یا کشمکش اشاره دارد. مفهوم اصلی شالوم به قابل تشخیص بودن هماهنگی (یعنی اتحاد، همکاری و روابط خوب)، رضایت و خرسندی در تمام جنبه‌های زندگی است:

(۱) سلامتی یا آرامی می‌تواند به روابط بین‌المللی و صلح بین ملت‌ها نیز اشاره داشته باشد (برای مثال اول سموئیل ۷: ۱۴؛ اول پادشاهان ۴: ۲۴؛ اول تواریخ ۱۹: ۱۹).

(۲) این واژه می‌تواند به آرامش و امنیت یک قوم در حین برخورداری از وضعیت مناسب اقتصادی و اجتماعی داشته باشد (دوم سموئیل ۳: ۲۱-۲۳؛ اول تواریخ ۲۲: ۹؛ مزامیر ۱۲۲: ۶-۷).

(۳) بهره‌مندی از سلامتی و آرامی می‌تواند شامل اتحاد، همکاری و رضایت در روابط میان انسان‌ها، هم در داخل خانه (امثال ۱۷: ۱؛ اول قرنتیان ۷: ۱۵) و هم خارج از خانه (رومیان ۱۲: ۱۸؛ عبرانیان ۱۲: ۱۴؛ اول پطرس ۳: ۱۱) باشد.

(۴) سلامتی و آرامی می‌تواند به حس مطلوب یک شخص در حینی که هیچ‌گونه ترس و نگرانی ندارد نیز اشاره داشته باشد. به این نوع سلامتی می‌توان سلامتی درونی شخص (مزامیر ۴: ۸؛ ۱۱۹: ۱۶۵؛ ایوب ۳: ۲۶) و با خدا (اعداد ۶: ۲۶؛ رومیان ۵: ۱) گفت.

(۵) هر چند واژۀ شالوم در پیدایش ۱-۲ مورد استفاده قرار نگرفته، ولی همین واژه توصیف کنندۀ خلقت اولیۀ جهان است که در آن همۀ عناصر، هماهنگ با یکدیگر کار می کنند. وقتی خدا آسمان و زمین را آفرید. جهان را در سلامتی خلق کرد. نیکویی نهایی خلقت در این جمله منعکس شده است: «و خدا هر چه ساخته بود، دید و همانا بسیار نیکو بود» (پیدایش ۱: ۳۱).

عیسای خداوند نیز هنگام ورود به یک مکان، از واژه عبری “شالومالِخوم” به معنای “سلام بر شما” که همان ریشه واژه “السلام و علیکم” به عربی است، استفاده می‌نمود.

– سلام در قرآن و روایات اسلامی:

کلمه «سلام» در قرآن ۴۲ مرتبه به کار رفته است و به معنای آرامش، امنیت، نامی از نام‌های خدا و تحیت بهشتیان است. در روایات نیز سلام کردن مستحب مؤکد و پاسخ به آن واجب دانسته شده است.

پاسخ هوش مصنوعی:

اما پاسخ هوش مصنوعی به سوال: آیا معنی سلام یعنی تسلیم؟ چنین است:
از نظر ریشه‌شناسی، «سلام» و «تسلیم» هر دو از ریشهٔ عربی س-ل-م (سَلِمَ) هستند، اما هم‌معنی نیستند.
سلام (سَلام) به معنای صلح، آرامش، امنیت و سلامت است. وقتی می‌گوییم «سلام»، در اصل برای طرف مقابل آرزوی صلح و امنیت می‌کنیم.
تسلیم از باب دیگری از همان ریشه (أَسلَمَ) آمده و به معنای واگذار کردن، گردن نهادن یا پذیرفتن است. واژه تسلیم بسته به زمینه، می‌تواند به معنای تسلیم شدن در برابر کسی، یا در متون دینی، سپردن خود به ارادهٔ خدا باشد.