پوبلیوس کورنلیوس تاسیتوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

پوبلیوس کورنلیوس تاسیتوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

تاسیتوس از مورخین قرن اول بوده. برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند نام نخست او «گایوس» بوده باشد، اما «پوبلیوس کورنلیوس تاسیتوس» نام پذیرفته‌تر و رایج‌تر است. او سناتور، سیاست‌مدار و مورخ برجسته رومی بود و آثاری مانند «سالنامه‌ها» و «تاریخ‌ها» را نوشت.

تاسیتوس شاهدِ هم‌زمانِ زندگی زمینی عیسی مسیح نیست و نوشته‌اش نیز در قرن دوم میلادی نوشته شده است؛ اما او مورخی رومی، مستقل و غیرمسیحی است که درباره رویدادهای قرن اول گزارش می‌دهد. بنابراین، نوشته او شاهدی بیرونی و مهم برای وجود تاریخی عیسی و مصلوب‌شدن اوست، هرچند به‌تنهایی همه جزئیات زندگی و خدمت عیسی را اثبات نمی‌کند.

تاسیتوس حدود سال‌های ۵۶ تا ۱۲۰ میلادی زندگی می‌کرد و کتاب «سالنامه‌ها» را احتمالاً حدود سال ۱۱۶ میلادی نوشت. در بخش ۱۵، بند ۴۴، هنگام شرح آتش‌سوزی بزرگ روم در سال ۶۴ میلادی، می‌گوید نرون برای دور کردن اتهام از خود، مسیحیان را مجازات کرد. سپس منشأ نام آنان را توضیح می‌دهد:

– نام «مسیحیان» از «کریستوس» گرفته شده بود.
– کریستوس در دوران فرمانروایی تیبریوس قیصر رنج و مجازات دید.
– این مجازات به دست پونتیوس پیلاتس، والی یهودیه، اجرا شد.
– جنبشی که ظاهراً سرکوب شده بود، دوباره در یهودیه و سپس در روم گسترش یافت.
– رومیان این جنبش را «خرافه‌ای زیان‌آور» می‌دانستند؛ واژگانی خصمانه که نشان می‌دهد تاسیتوس سخنگوی کلیسا یا مدافع ایمان مسیحی نبود.

مضمون گزارش او چنین است: عیسای مسیح شخصی واقعی بود؛ در یهودیه، در زمان تیبریوس و به حکم پیلاتس مصلوب شد؛ و پیروان او خیلی زود در یهودیه و روم شناخته‌شده و رو به گسترش بودند.

این شهادت از نظر تاریخی ارزشمند است، زیرا از دشمنان یا دست‌کم منتقدان مسیحیت به ما رسیده است. تاسیتوس هیچ انگیزه‌ای برای ساختن داستانی به سود مسیحیان نداشت؛ برعکس، با لحنی تحقیرآمیز درباره آنان می‌نوشت. با این همه، ناخواسته هسته اصلیِ تاریخیِ پیام انجیل را تأیید می‌کند: مسیح مصلوب شد و جنبش او، برخلاف انتظار دشمنانش، خاموش نشد.

تاسیتوس درباره تولد باکره، معجزات، تعالیم عیسی یا رستاخیز او شرح نمی‌دهد. نوشته او به منظور تأیید این حقایق نبوده، اما گزارش او با شهادت بسیار نزدیک‌تر و گسترده‌ترِ عهد جدید هم‌راستاست؛ شهادتی که رستاخیز واقعی عیسای مسیح را علت گسترش ناگهانی و استوار کلیسا معرفی می‌کند.