نقد کتاب یا درسگفتار «انجیل یهودا» از دیوید براک
نقد کتاب یا درسگفتار «انجیل یهودا» از دیوید براک
دیوید براک پژوهشگری آشنا با متون گنوسی است و معمولاً میکوشد این آثار را در زمینه تاریخی قرنهای نخست بررسی کند؛ اما چارچوب او در چند نقطه نیازمند نقد جدی است.
– نکات مثبت:
– او درست تأکید میکند که در سدههای نخست، نوشتههای مذهبی فراوانی در گردش بودهاند و همه آنها از نظر منشأ، قدمت و اعتبار یکسان نبودهاند.
– او نشان میدهد که «انجیل یهودا» محصول یک جریان خاص گنوسی است، نه نماینده ایمان رسولان یا کلیسای نخستین.
– بررسی نسخه قبطیِ موجود و مقایسه آن با گزارش پدر کلیسا، آیرینیوس، کمک میکند تا بدانیم این متن دستکم به نیمه دوم قرن دوم میلادی تعلق دارد، نه به دوران رسولان مسیح.
– نقطه ضعف اصلی: همسطح کردن حقیقت رسولان با بدعتهای متأخر
مشکل مهم در رویکرد براک و بسیاری از پژوهشگران مشابه، این است که گاه اختلاف میان انجیلهای چهارگانه و متون گنوسی را صرفاً اختلاف میان «گروههای مسیحی گوناگون» معرفی میکنند. اما این توصیف، واقعیت تاریخی و الاهیاتی را پنهان میسازد.
انجیلهای متی، مرقس، لوقا و یوحنا ریشه در شهادت رسولان، شاهدان عینی، و کلیسای قرن اول دارند. در مقابل، «انجیل یهودا» اثر متأخری است که با استفاده از نام یهودا، دیدگاههای گنوسی را به عیسی نسبت میدهد. این متن در پی گزارش زندگی، مرگ و رستاخیز واقعی مسیح نیست؛ بلکه اسطورهای گنوسی درباره جهانهای روحانی، فرشتگان، خدای پایینتر و رهایی از ماده عرضه میکند.
– اشتباه در تصویر یهودا
این نوشته یهودا را شخصیتی برتر از دیگر حواریون معرفی میکند؛ گویی او تنها کسی بود که راز حقیقی عیسی را فهمید و به فرمان او، وی را تسلیم کرد. این ادعا با شواهد تاریخی و با شهادت همزمان و مستقل عهد جدید سازگار نیست.
یهودا عیسی را از روی حرص، خیانت و تاریکی دل تسلیم کرد؛ او قهرمان پنهانِ داستان نجات نیست. تلاش برای تبدیل خیانت یهودا به اطاعت، وارونهسازی آشکار پیام انجیل است. مرگ مسیح مطابق اراده نجاتبخش خدا رخ داد، اما این حقیقت مسئولیت اخلاقی یهودا را از میان نبرد.
– ناسازگاری بنیادی با ایمان مسیحی
«انجیل یهودا» آموزههایی را تعلیم میدهد که با حقیقت مکاشفه الهی در تضادند، از جمله:
– ماده و بدن را ذاتاً پست یا شر میداند.
– نجات را حاصلِ شناخت مخفی برای عدهای برگزیده معرفی میکند.
– خدای آفریننده را موجودی پایینتر و ناقص نشان میدهد.
– شاگردان و کلیسای رسولان را ناآگاه معرفی میکند.
– مرگ و رستاخیز بدنی مسیح را از جایگاه مرکزی خود خارج میسازد.
اما حقیقت این است که آفرینش خدا نیکوست، هرچند بر اثر گناه آسیب دیده است؛ انسان با «دانش مخفی» نجات نمییابد، بلکه تنها از راه توبه و ایمان به عیسی مسیح، خداوند مصلوب و برخاسته از مردگان، نجات مییابد.
– مسئله تاریخی و نسخهشناختی
نسخهای که از «انجیل یهودا» در دست است، نسخهای قبطی از حدود قرن سوم یا چهارم میلادی است و متن اصلی آن احتمالاً در نیمه دوم قرن دوم نوشته شده است. حتی آیرینیوس در حدود سال ۱۸۰ میلادی، از گروهی بدعتگزار یاد میکند که کتابی به نام «انجیل یهودا» داشتند و آن را رد میکند.
پس این اثر نه نوشته یهودای اسخریوطی است، نه شهادت یک شاهد عینی، نه متنی همدوره با رسولان. نام یهودا بر آن نهاده شده تا به یک دستگاه فکری متأخر، اعتبار رسولی داده شود.
– جمعبندی:
کتاب دیوید براک در توضیح تنوع جنبشهای گنوسی و زمینه تاریخی آنها مفید است، اما اگر نتیجه گرفته شود که «انجیل یهودا» بدیلی معتبر برای انجیلهای عهد جدید است، آن نتیجه نادرست است. این نوشته سندی از گمراهی گنوسی در قرن دوم است، نه مکاشفهای از خدا و نه گزارشی قابل اعتماد از عیسی مسیح.
انجیل حقیقی، خبر نجات در عیسی مسیح است: او واقعاً جسم گرفت، واقعاً مصلوب شد، واقعاً از مردگان برخاست، و تنها او راه آشتی انسان با خداست.
خدمات پرپاسخا
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |