گایوس سوتونیوس ترانکویلوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

گایوس سوتونیوس ترانکویلوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

گایوس سوتونیوس ترانکویلوس مورخ و زندگی‌نامه‌نویس رومی بود. احتمالاً حدود سال ۶۹ یا ۷۰ میلادی زاده شد و پس از سال ۱۲۲ میلادی هنوز زنده بود؛ تاریخ دقیق مرگش روشن نیست. او در دوران امپراتور تراژان و سپس هادرین خدمت کرد و مدتی دبیر مکاتبات رسمی هادرین بود. حدود سال ۱۲۲ میلادی از مقام خود برکنار شد.

اثر مشهور او زندگی دوازده قیصر است. سوتونیوس دو اشاره مهم به مسیح و مسیحیان دارد:

۱. در زندگی کلودیوس، بند ۲۵ می‌نویسد که کلودیوس امپراتور «یهودیان را، چون به تحریکِ خِرِستوس پیوسته آشوب می‌کردند، از روم بیرون راند».

این رویداد معمولاً به اخراج یهودیان از روم در حدود سال ۴۹ میلادی مربوط دانسته می‌شود؛ همان واقعه‌ای که در کتاب اعمال رسولان نیز بازتاب دارد. در اعمال رسولان ۱۸: ۲ چنین آمده: “مرد یهودی اَکیلا نام را که مولدش پُنْطُس بود و از ایطالیا تازه رسیده بود و زنش پْرِسْکِلَّه را یافت زیرا کْلُودِیُوس فرمان داده بود که همهٔ یهودیان از روم بروند. پس نزد ایشان آمد”.

واژه «خِرِستوس» صورت عامیانه‌ای از «کریستوس»، یعنی مسیح، است. محتمل‌ترین توضیح این است که سوتونیوس از اختلاف‌ها و آشوب‌های میان یهودیان روم بر سر پیام عیسی مسیح خبر داشته، ولی گمان کرده است که خودِ «خِرِستوس» در آن زمان در روم حضور داشته است. بنابراین این عبارت، هرچند دقیق و کامل نیست، شاهدی رومی و مستقل بر گسترش سریع پیام مسیح در رومِ قرن نخست است.

۲. در زندگی نرون، بند ۱۶ می‌گوید نرون مسیحیان را مجازات کرد و آنان را گروهی می‌دانست که به «خرافه‌ای تازه و زیان‌آور» پایبند بودند.

این توصیف خصمانه است، اما ناخواسته وجود شناخته‌شدهٔ مسیحیان در رومِ نخستین و تمایز آنان از دیگر گروه‌ها را تأیید می‌کند. سوتونیوس نام عیسی را در این بخش نمی‌آورد، ولی «مسیحیان» آشکارا پیروان مسیح‌اند.

پس، ارزش شهادت سوتونیوس در این است که او نویسنده‌ای رومی، غیرمسیحی و حتی منتقد بود، اما با این حال وجود مسیحیان و ارتباط آشوب‌های یهودیان روم با نام مسیح را ثبت کرد. او در کنار گزارش‌هایی مانند تاسیتوس و یوسفوس، نشان می‌دهد که عیسای تاریخی و جنبش پیروان او واقعیتی شناخته‌شده در تاریخ روم بوده‌اند.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ