نقش امپراتورها در شوراهای کلیسایی: نفوذ سیاسی یا دیکته اعتقادی؟
نقش امپراتورها در شوراهای کلیسایی: نفوذ سیاسی یا دیکته اعتقادی؟
امپراتورها در برگزاری، فضای سیاسی، امنیت، هزینهها و گاه فشارهای عملیِ شوراها اثر داشتند؛ اما نمیتوان گفت همه تصمیمهای اعتقادی شوراها صرفاً دیکته امپراتورها بود. واقعیت تاریخی پیچیدهتر از این دو گزینه ساده است.
– نقش واقعی امپراتورها
پس از قانونی شدن مسیحیت در امپراتوری روم، امپراتورها برای حفظ آرامش و وحدت سیاسی، تشکیل شوراهای بزرگ را تشویق یا فرمان میدادند. آنان محل برگزاری، رفتوآمد اسقفها، حفاظت و گاه اجرای احکام شورا را فراهم میکردند. زیرا اختلاف اعتقادیِ گسترده میتوانست به تنش اجتماعی و سیاسی تبدیل شود.
اما تشکیل دادن یک شورا با تعیین کردن محتوای ایمان یکی نیست. اسقفها، الاهیدانان و نمایندگان کلیساها درباره آموزهها بحث میکردند، متنها را بررسی میکردند و گاه با وجود اختلاف شدید در مباحث، در نهایت به نتیجه میرسیدند.
– نمونه شورای نیقیه
کنستانتین شورای نیقیه را در سال ۳۲۵ فراخواند، زیرا نزاع آریانی وحدت امپراتوری را تهدید میکرد. او خواهان صلح بود؛ اما شواهد تاریخی نشان میدهد که او نمیتوانست بهسادگی اعتقادنامه را به اسقفها تحمیل کند.
حتی پس از نیقیه، کنستانتین در مقاطعی آریوس را بازگرداند و آتاناسیوس، مدافع بزرگ الوهیت کامل مسیح، تبعید شد. اگر آموزه نیقیه فقط فرمان شخصی امپراتور بود، با تغییر سیاست او باید فوراً از میان میرفت. اما چنین نشد: کلیسا دههها با آریانیسم کشمکش کرد و سرانجام حقیقت کتابمقدسیِ الوهیت کامل پسر در شورای قسطنطنیه در سال ۳۸۱ دوباره تثبیت شد.
این نشان میدهد که میان سیاست امپراتوری و اعتقاد کلیسا همیشه هماهنگی کامل وجود نداشت. گاه امپراتوران از آموزههای نادرست حمایت کردند و گاه از آموزه درست؛ اما حقیقت به اراده سیاسی آنان وابسته نبود.
– نمونههای فشار و سیاست
بعضی شوراها واقعاً زیر تأثیر رقابتهای سیاسی، فشارهای درباری، اختلاف میان اسقفها و حتی رفتارهای ناعادلانه قرار گرفتند. برای نمونه:
– در شورای افسس در سال ۴۳۱، نزاع میان حوزههای کلیسایی اسکندریه و قسطنطنیه و اختلاف بر سر زمان آغاز جلسات، فضای شورا را بسیار متشنج کرد.
– در شورای کلسدون در سال ۴۵۱، نمایندگان امپراتور حضور داشتند، نظم جلسه را حفظ میکردند و تصمیم نهایی شورا از پشتیبانی امپراتوری برخوردار شد.
– برخی شوراهای محلی یا گردهماییهای درباری نیز تصمیمهایی صادر کردند که بعدها کلیسا آنها را نپذیرفت؛ مانند «شورای راهزنان» در افسس در سال ۴۴۹ که با فشار و خشونت برگزار شد و دو سال بعد در کلسدون رد گردید.
پس درست نیست که تاریخ شوراها را بینقص، کاملاً روحانی و عاری از ضعف انسانی نشان دهیم. انسانهای گناهکار، حتی در جایگاههای کلیسایی و سیاسی، میتوانند عدالت را تحریف کنند. با این حال، وجود فشار سیاسی به این معنا نیست که هر نتیجهای که از شورا بیرون آمد نادرست یا ساخته قدرت سیاسی بود.
– در مورد فهرست عهد جدید
شوراهای محلیِ هیپو و کارتاژ که فهرست بیستوهفتکتابی عهد جدید را تأیید کردند، شوراهای امپراتوری و ابزار فرمان امپراتور نبودند. آنها شوراهای منطقهای در شمال آفریقا بودند و فهرستی را ثبت کردند که پیشتر در بخش بزرگی از کلیسا شناخته شده بود؛ آتاناسیوس در سال ۳۶۷ همان فهرست را اعلام کرده بود.
بنابراین، نمیتوان گفت یک امپراتور در قرن چهارم نشست و تصمیم گرفت که چه کتابهایی کلام خدا باشند. کتابهای عهد جدید پیش از این شوراها در پرستش، تعلیم، دفاع از ایمان و زندگی کلیسا خوانده و پذیرفته میشدند. شوراها این شناخت دیرینه را صورتبندی و تأیید کردند.
– نتیجه:
– امپراتورها در شوراها نفوذ سیاسی و اجرایی داشتند.
– گاه فشار، بیعدالتی و مداخله سیاسی نیز وجود داشت.
– اما آنان منشأ اقتدار کتابمقدس یا آفریننده آموزههای بنیادی ایمان نبودند.
– کلیسا باید هر شورا، هر سنت و هر رهبر را با معیار کلام خدا بسنجد.
– آنچه حقیقت دارد، نه به سبب تأیید امپراتور، بلکه به سبب هماهنگی با مکاشفه خدا در کتابمقدس معتبر است.
پس نه باید شوراها را بیچونوچرا معصوم دانست، و نه باید بهدلیل دخالتهای سیاسی، همه شهادت تاریخی کلیسا را بیاعتبار شمرد.
پاسخ از خدمات پرپاسخ
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |