مقدمۀ کتاب مراقبت شبانی

مقدمۀ کتاب مراقبت شبانی

پاپ بندیکت شانزدهم، گریگوری بزرگ را «یکی از بزرگ‌ترین پدران در تاریخ کلیسا» و «واقعاً پاپی بزرگ و  از آموزگاران بزرگ کلیسا» معرفی می‌کند.

گریگوری حدود سال ۵۴۰ میلادی در یک خانوادهٔ مسیحی سرشناس به دنیا آمد. دو نفر از نیاکان نزدیک او پاپ بودند، سه نفر از عمه‌هایش راهبه بودند و پدرش در حکومت پاپی جایگاه مهمی داشت. او آموزش کلاسیک دید و در اوایل دههٔ سی زندگی‌اش به مقام «پرِفِکتِ شهر رم» (praefectus urbi) رسید که بالاترین مقام اداری و مدنی در شهر رم بود.

با این حال، چند سال بعد گریگوری این مسیر شغلی امیدوارکننده را رها کرد و به صومعه‌ای در ملک خانوادگی خود در شهر رم رفت و زندگی رهبانی را در پیش گرفت. «این دوره از زندگی رهبانی، یعنی زندگی در گفت‌وگوی همیشگی با خداوند و گوش سپردن به کلام او، حس دلتنگی دائمی برای آن زندگی را در گریگوری به وجود آورد؛ حسی که او بارها و بارها در موعظه‌های خود به آن اشاره می‌کرد.»

اما گریگوری اجازه نداشت در خلوت صومعه بماند. در سال ۵۷۹ او به مقام شماسی منصوب شد و پاپ او را به عنوان «نمایندهٔ رسالت» خود به شهر قسطنطنیه فرستاد. در آنجا، در حالی که در صومعه زندگی می‌کرد، هم‌زمان به طور فعال به نیازهای کلیسا خدمت می‌کرد.

در سال ۵۸۶، پاپ او را دوباره به رم فراخواند تا به عنوان منشی او خدمت کند. در سال ۵۹۰، هنگامی که گریگوری ادارهٔ شهر رم را در زمان سیل و طاعونی که جان پاپ پلیگیوس دوم را گرفت بر عهده داشت، او به عنوان جانشین وی در کرسی رسالت انتخاب شد. مشهور است که گریگوری ابتدا تلاش کرد این مقام را نپذیرد، زیرا خود را شایستهٔ چنین منصب بزرگی نمی‌دانست؛ اما سرانجام دعوت را پذیرفت و چهارده سال، تا زمان مرگش در سال ۶۰۴، به عنوان پاپ خدمت کرد. عنوانی که او برای خود به کار برد، servus servorum Dei (خادمِ خادمانِ خدا)، به خوبی فروتنی او را در خدمت به خداوند نشان می‌دهد. همان‌گونه که پاپ بندیکت می‌گوید: «او می‌دانست چگونه خود را خادمِ خادمان کند؛ و دقیقاً به همین دلیل است که بزرگ است و معیار بزرگیِ واقعی را به ما نشان می‌دهد.»

گریگوری به خاطر دستاوردهای فراوانش مشهور است. از جمله اینکه در سال ۵۹۶ مأموریتی تازه برای تبشیر مسیحیت به انگلستان ترتیب داد که توسط آگوستین اهل کانتربوری انجام شد و باعث شد پیام انجیل دوباره در آن سرزمین گسترش یابد. در میان نوشته‌های فراوان گریگوری، کتاب آیین شبانی او بیش از همه بر کلیسا تأثیر گذاشته است. این کتاب در قرون وسطی به نوعی «کتاب درسی» برای موعظه و مراقبت شبانی تبدیل شد و به‌درستی اثری دانسته می‌شود که بینش عمیقی دربارهٔ روان انسان و مراقبت از جان‌ها ارائه می‌دهد.

“کتاب مراقبت شبانی” که در نخستین سال پاپی گریگوری نوشته شد، به چهار بخش نامساوی تقسیم شده است. بخش اول (یازده فصل) دربارهٔ اهمیت و مقام والای خدمت شبانی توضیح می‌دهد. بخش دوم (همچنین یازده فصل) ویژگی‌هایی را بیان می‌کند که کسانی که مسئولیت شبانی دارند باید داشته باشند. بخش سوم و طولانی‌ترین بخش (چهل فصل) دیدگاه قابل توجه گریگوری را دربارهٔ این موضوع بیان می‌کند که شبانان چگونه باید با هر یک از کسانی که تحت مراقبتشان هستند، متناسب با نیازهایشان رفتار کنند. بخش پایانی نیز بر ضرورت فروتنی عمیق در کسانی که مسئول مراقبت شبانی از مؤمنان هستند تأکید می‌کند.

این ویرایش جدید باعث شده است اثر معنوی کلاسیک گریگوری بزرگ با زبانی روشن و شیوا دوباره زنده شود. حکمت بزرگی که در کتاب مراقبت شبانی نهفته است اکنون در نسخه‌ای در دسترس قرار گرفته که خواندن آن نیز لذت‌بخش است.

دکتر دانیل کیتینگ، مدرسۀ عالی الاهیاتِ قلبِ مقدس