فلاویوس یوسفوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

فلاویوس یوسفوس و نخستین شواهد تاریخی درباره عیسی

یوسفوس، تاریخ‌نگار یهودیِ قرن نخست، کتاب «تاریخ باستانی یهودیان» را حدود سال‌های ۹۳ تا ۹۴ میلادی نوشت. او در این اثر دو بار به عیسی اشاره می‌کند.

۱. شهادت دربارهٔ عیسی در کتاب هجدهم، بخش ۶۳ تا ۶۴. متنِ موجود در دست‌نویس‌های یونانی چنین ترجمه می‌شود: «در آن زمان عیسی، مردی حکیم، ظاهر شد؛ اگر روا باشد او را صرفاً مرد بنامیم. زیرا او کارهای شگفت‌انگیز انجام می‌داد و آموزگار کسانی بود که حقیقت را با شادی می‌پذیرفتند. او بسیاری از یهودیان و نیز بسیاری از یونانیان را به سوی خود کشید. او مسیح بود.
و هنگامی که پیلاتس، به اتهام سران قوم ما، او را به صلیب محکوم کرد، آنان که از آغاز، او را دوست می‌داشتند از او دست نکشیدند؛ زیرا او در روز سوم دوباره زنده بر آنان ظاهر شد، چنان‌که پیامبران خدا این امور و هزاران شگفتی دیگر را دربارهٔ او پیشگویی کرده بودند. و تا امروز گروه مسیحیان، که نام خود را از او گرفته‌اند، باقی مانده‌اند.»

این بخش معمولاً «شهادت یوسفوس دربارهٔ عیسی» نامیده می‌شود. پژوهشگران عموماً می‌پذیرند که یوسفوس واقعاً از عیسی، حکمت و تعلیم او، پیروانش، محکوم‌شدن او به صلیب به‌دست پیلاتس، و ادامهٔ جنبش مسیحیان سخن گفته است. با این حال، بسیاری نیز معتقدند که برخی عبارت‌های بسیار صریح، مانند «او مسیح بود» و «در روز سوم زنده ظاهر شد»، احتمالاً بعدها به‌دست یک کاتب مسیحی به متن افزوده یا تقویت شده‌اند. صورت محتاطانه‌تر و نزدیک‌تر به آنچه احتمالاً یوسفوس نوشته، چنین بازسازی می‌شود: «در آن زمان عیسی، مردی حکیم، ظاهر شد. او اعمال شگفت‌انگیزی انجام می‌داد و آموزگار کسانی بود که حقیقت را با شادی می‌پذیرفتند. او بسیاری از یهودیان و بسیاری از یونانیان را به سوی خود کشید. و هنگامی که پیلاتس، به اتهام سران قوم ما، او را به صلیب محکوم کرد، آنان که از آغاز او را دوست می‌داشتند از او دست نکشیدند. و تا امروز گروه مسیحیان، که از او نام گرفته‌اند، باقی مانده‌اند.»

۲. شهادت دربارهٔ یعقوب، برادر عیسی، در کتاب بیستم، بخش ۲۰۰. یوسفوس هنگام گزارش رویدادی در اورشلیم می‌نویسد: «حنانوس، کاهن اعظم، شورای داوران را گرد آورد و یعقوب، برادر عیسی که مسیح خوانده می‌شد، و چند تن دیگر را نزد آنان آورد. او ایشان را متهم به شکستن شریعت کرد و تحویل داد تا سنگسار شوند». این اشاره از نظر تاریخی بسیار مهم است، زیرا تقریباً همهٔ پژوهشگران آن را اصیل می‌دانند. یوسفوس در اینجا عیسی را شخصی واقعی و شناخته‌شده معرفی می‌کند که «مسیح خوانده می‌شد» و یعقوب را برادر او می‌نامد.

پس شهادت یوسفوس، حتی با کنارگذاشتن جمله‌های مورد مناقشه در بخش نخست، چند واقعیت اساسی را تأیید می‌کند: عیسی شخصیتی تاریخی بود، آموزگار و صاحب پیروان بود، در دوران پیلاتس به صلیب محکوم شد، پیروانش پس از مرگ او باقی ماندند، و یعقوب به‌عنوان برادر او شناخته می‌شد.

پژوهشی از خدمات پرپاسخ