چگونه میدانیم که موسی کتاب پیدایش را نوشته است؟
چگونه میدانیم که موسی کتاب پیدایش را نوشته است؟
بیشتر مسیحیان باورمند به کتاب مقدس میگویند که موسی کتاب پیدایش را نوشته است. آنان پیش از هر چیز این باور را بر اساس خودِ کتاب مقدس بنا میکنند. اما افرادی هم هستند که میگویند موسی نمیتوانسته نویسندهٔ پیدایش باشد. پس واقعیت چیست؟
ما تمام کتاب مقدس را الهام خدا میدانیم (دوم تیموتائوس ۳: ۱۶) و باور داریم که انسانها به وسیلهٔ روحالقدس برانگیخته شدند تا آن را به نگارش درآورند (دوم پطرس ۱: ۲۱). به همین دلیل کتاب مقدس قابل اعتماد و دارای اقتدار است. خود کتاب مقدس نیز نشانههای گوناگونی ارائه میدهد که بیانگر نویسندگی موسی است.
- دیدگاه انتقادی
در رویکردی انتقادی به کتاب پیدایش که در آغاز قرن نوزدهم شکل گرفت، فرض بر این است که روایتهایی که ابتدا به صورت شفاهی منتقل میشدند، در زمان تبعید قوم اسرائیل به بابل یا در حوالی رودهای بابل (حدود ۵۰۰ تا ۴۰۰ پیش از میلاد) به نگارش درآمدند. این دیدگاه نتیجهٔ ظهور عصر روشنگری و عقلگرایی بود.
برخی دانشمندان معتقد بودند که نویسندگان متعددی در نگارش کتابهای پنجگانهٔ تورات (پنج کتاب نخست کتاب مقدس) سهیم بودهاند و آثار خود را به نام یا در سُنّت نویسندگان مشهور نوشتهاند. به این معنا که یک نویسندهٔ اولیه ممکن بود از کمک یک کاتب یا نسخهنویس برخوردار باشد که روی متن کار میکرد. سپس نوشتهها به دست یک ویراستار میرسید که متن را ویرایش میکرد و سنتهای شفاهی را نیز به آن میافزود.
در مورد پنج کتاب موسی، الاهیدان تأثیرگذار یولیوس ولهاوزن نظریهای ارائه کرد که بر اساس آن این کتابها از چهار منبع مختلف تشکیل شدهاند. بر پایهٔ این دیدگاه، فرضیهٔ «منابع مستند» (Documentary Hypothesis) شکل گرفت که میگفت پنج کتاب تورات حدود سال ۴۰۰ پیش از میلاد، یعنی پس از تبعید قوم اسرائیل به بابل، به شکل نهایی خود در آمده است. این نظریه از اواخر قرن نوزدهم تأثیر زیادی بر بسیاری از پژوهشگران کتاب مقدس، واعظان و حتی نویسندگان کتابهای مذهبی برای کودکان گذاشت (برای نمونه کتاب «سرزمین زیر رنگینکمان» اثر نیکُو تِر لیندن).
به عقیدهٔ ولهاوزن، پنج کتاب تورات از نظر تاریخی چندان قابل اعتماد نیست. او معتقد بود هنر نوشتن بعدها تکامل یافت و بسیاری از مطالب یازده فصل نخست کتاب پیدایش بر اسطورهها استوار است. با این حال، فرضیهٔ منابع مستند و دیگر گونههای نقد، در برابر پیامی که از کلام خدا آشکار میشود رنگ میبازند.
- دیدگاه سنتی
برای ایماندارانی که به اعتبار کتاب مقدس باور دارند، پاسخ به پرسش «چه کسی کتاب پیدایش را نوشت؟» نخست از خود کتاب مقدس آغاز میشود. پیدایش نه یک اسطوره، افسانه یا داستان قومی کهن، بلکه تاریخ است. خدا این مطالب را از طریق گفتار و دست موسی به انسانها رسانده است. هرچند نام موسی در خود کتاب پیدایش ذکر نشده است.
با این حال میتوان فرض کرد که آنچه نوشته شده به دست موسی ثبت شده است. خدا خود را به موسی آشکار ساخت (خروج ۳: ۱۴) و بارها رو در رو با او سخن گفت. احتمال دارد موسی در این کار از منابع دیگری نیز استفاده کرده باشد. همچنین چند بخش کوچک ممکن است بعدها توسط افراد دیگر افزوده یا اندکی ویرایش شده باشد؛ مانند توصیف مرگ موسی (تثنیه ۳۴) و اشاره به پادشاهان ادوم که پس از زمان موسی میزیستند (پیدایش ۳۶: ۳۱–۴۳).
اما کتاب مقدس نشانههای گوناگونی ارائه میدهد که موسی نویسنده است. برای نمونه در خروج ۱۷: ۱۴، ۲۴: ۴ و ۳۴: ۲۷ عباراتی از این دست آمده است: «این را به یادگار در کتاب بنویس» و «موسی همهٔ سخنان خداوند را نوشت». در اعداد ۳۳: ۲ نیز آمده است: «موسی بنا به فرمایش خداوند نقطۀ آغاز سفرها را مرحله به مرحله ثبت کرد».
همچنین در تثنیه ۱: ۵ و آیات بعد گفته شده که موسی شریعتی را که خدا در حوریب به ما گفت، توضیح داد.
- اشارههای عیسی
عیسای مسیح نیز شاگردان خود را به «شریعت موسی» ارجاع میدهد (نگاه کنید به یوحنا ۵: ۴۶–۴۷، لوقا ۱۶: ۲۹–۳۱، متی ۱۹: ۷–۸). همچنین در لوقا ۲۴: ۲۷ هنگام توضیح برای شاگردان در راه عِموآس، به «موسی و همهٔ پیامبران» اشاره میکند.
- ساختار ادبی
کتاب پیدایش همچون مقدمهای بر کتابهای پنجگانۀ تورات، یعنی پنج کتاب نخست عهد عتیق، خوانده میشود. اگر خواننده بخواهد معنای کامل این کتاب را درک کند، بهتر است برای مدتی انبوه تفاسیر را کنار بگذارد و این پنج کتاب را همچون یک اثر واحد بخواند؛ اثری که هدایت آن در دست خداست.
این اثر دور یک شخصیت مرکزی میچرخد: موسی. او به عنوان رهبر اسرائیل، قوانین و فرایض خدا را به قوم میآموزد. از این دیدگاه، پنج کتاب تورات را میتوان هم تاریخ پیدایش بشر دانست و هم روایت زندگی رهبری خداترس که قوم خود را تحت هدایت خدای قادر مطلق، از بردگی در مصر رهایی میبخشد و آنان را به یک ملت تبدیل میکند.
واژههایی که نوشته شدهاند از سوی خدا آمدهاند. عبارت «خداوند به موسی گفت» بارها در خروج، لاویان و اعداد تکرار میشود. در کتاب تثنیه نیز میخوانیم که چگونه موسی این فرمانهای خدا را دریافت میکند و در عمل به کار میبندد.
- یافتههای باستانشناسی
یافتههای باستانشناسی و مطالعات ادبی نیز با دلایل فراوان از نویسندگی موسی پشتیبانی میکنند. در زمان موسی، نوشتن کاملاً شناخته شده بود. حتی ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش نیز نوشتار در مصر، بینالنهرین و درهٔ سِند به کار میرفت.
استیفان نیز در شهادت خود در این مورد چنین میگوید: «موسی تمام علوم و حکمت مصر را فرا گرفت تا جایی که شاهزادهای بانفوذ و سخنوری برجسته شد» (اعمال رسولان ۷: ۲۲).
- نتیجهگیری
ممکن است برخی اصلاحات یا ویرایشهای کوچک بعدها به کتاب پیدایش افزوده شده باشد. با این حال، کتابهای پنجگانهٔ تورات به طور کلی در زمان موسی به دست او نوشته شد و خدا آن را به فرزندان خود آشکار ساخت.
نوشتۀ آنا نَیلبورخ (کارشناس ارشد در الاهیات مسیحی)
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
