آیا پیش از حملۀ اسلام به ایران، نگارشات پزشکی در این کشور وجود داشته است؟

پیش از حملۀ اسلام به ایران آثار پزشکی وجود داشته است، اگرچه شکل و گستردگی آن با آنچه در دوره‌های بعد و در جهان یونانی و رومی دیده می‌شود، متفاوت بود. تاریخ پزشکی در ایران باستان به دوران ایران باستان (ایرانِ پیش از اسلام، شامل هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان) بازمی‌گردد.

چند نکتۀ مهم:

۱- متون پزشکی زرتشتی:

• • منابعی مانند اوستا شامل دستورهایی دربارۀ بهداشت، رژیم غذایی، و درمان‌های ساده بوده‌اند.
  • این متون بیشتر دینی-پزشکی بودند و توصیه‌ها با جنبه‌های پاکیزگی و سلامت روحی و جسمی ترکیب شده بود.

۲- طبّ ساسانی:

• در دوره ساسانیان، به ویژه در قرن‌های ۴–۶ میلادی، بیمارستان‌ها و مدارس پزشکی شکل گرفتند.
• یکی از معروف‌ترین مراکز پزشکی آن زمان، دانشگاه گندی‌شاپور بود. این مرکز نه تنها پزشکان ایرانی بلکه پزشکان هندی و یونانی را نیز جذب می‌کرد و متون پزشکی مهمی را به فارسی و پهلوی ترجمه می‌کرد. قابل ذکر است که مسیحیان نستوری نقش مهمی در بنیانگذاری و توسعۀ علمی این دانشگاه داشته‌اند. جهت آگاهی بیشتر در این مورد، لطفاً به لینک زیر مراجعه شود:

آیا دانشگاه گُندی شاپور (جُندی شاپور) توسط مسیحیان ایرانی نستوری در قرن‌های اولیۀ میلادی بنا شد؟

۳- آثار و کتاب‌ها:

• نمونه‌هایی از متون پزشکی پهلوی، مانند هدایت المتعلّمین که در دوران پس از حملۀ اسلام به ایران به عربی ترجمه شده و نسخۀ پهلوی آن در دسترس نیست و نیز کتاب دانکَرد به معنای “دانش گردآوری شده” که شامل مباحث بهداشتی و دارویی است، بیانگر وجود آثار پزشکی در ایرانِ پیش از اسلام می‌باشند.
• بسیاری از دانش پزشکی ایران باستان بعد از ورود اسلام به عربی ترجمه شد و در پیشرفت طبّ اسلامی نقش مهمی داشتند، مثل آثار دانشمندانی مانند رازی (ابوعلی سینا هنوز بعداً در قرون بعدی) که از سنت‌های پزشکی پیش از اسلام بهره برده‌اند.

نتیجه اینکه: بله، کتاب و متون پزشکی پیش از هجوم اسلام به ایران وجود داشته و عمدتاً در قالب متون زرتشتی و مسیحیان نستوری و پهلوی بوده‌اند و بعدها پایه‌ای برای طبّ اسلامی شدند.