معنای اسم خاص “یهوه” برای خدا و مباحث مربوط به زمان بکارگیری این اسم در متون اولیه و متأخر عهدعتیق

معنای اسم خاص “یهوه” برای خدا و مباحث مربوط به زمان بکارگیری این اسم در متون اولیه و متأخر عهدعتیق

معنای اسم خاص «یهوه»

«یهوه» اسم خاص خدای حقیقی است که به هنگام بستن عهد در عهدعتیق بکار رفته است. این نام در عبری با چهار حرف نوشته می‌شود: יהוה. پیوند اصلی آن با خروج ۳ است، جایی که خدا خود را به موسی آشکار می‌کند و می‌فرماید:

«خدا به‌ موسی‌ گفت‌: «هستم‌ آنكه‌ هستم‌.» و گفت‌: «به‌ بنی‌اسرائیل‌ چنین‌ بگو: اهْیه‌ (هستم‌) مرا نزد شما فرستاد. و خدا باز به‌ موسی‌ گفت‌: «به‌ بنی‌اسرائیل‌ چنین‌ بگو، یهوه‌ خدای‌ پدران‌ شما، خدای‌ ابراهیم‌ و خدای‌ اسحاق‌ و خدای‌ یعقوب‌، مرا نزد شما فرستاده‌. این‌ است‌ نام‌ من‌ تا ابدالا´باد، و این‌ است‌ یادگاری من‌ نسلاً بعد نسل‌» (خروج ۳: ۱۴-۱۵)

معنای الاهیاتی این نام را می‌توان چنین خلاصه کرد:
– هستیِ مطلق: خدا از کسی پدید نیامده و وابسته به هیچ‌کس نیست.
– ازلی و ابدی بودن: او همیشه هست.
– قائم‌به‌ذات بودن: وجود او از خودش است.
– تغییرناپذیری: ذات و حقیقت او دگرگون نمی‌شود.
– وفاداری در عهد و پیمان: یهوه خدایی است که وعده می‌دهد و به وعدۀ خود وفادار می‌ماند.
– حضور فعال برای نجات: این نام فقط معنای فلسفی ندارد؛ نام خدایی است که نجات‌ می‌بخشد.

پس «یهوه» صرفاً یک عنوان نیست، بلکه نامی است که هم ذات خدا و هم رابطۀ عهد او با قومش را آشکار می‌کند.

دربارۀ چگونگی تلفظ این نام

تلفظ اصلی این چهارحرف “ی ه و ه” با قطعیت کامل حفظ نشده، چون یهودیان در دوره‌های بعد از موسی از ترسِ استفادۀ نابجا از این اسم، از تلفظ مستقیم آن پرهیز کردند و به‌جای یهوه، آن را در متن عهد عتیق، «ادونای» یعنی «خداوند» می‌خواندند. در فارسی معمولاً «یهوه» گفته می‌شود. در پژوهش‌های دانشگاهی گاهی صورت «یَهوِه» هم مطرح می‌شود. اما نکتۀ اصلی، معنایی است که این نام مکشوف می‌سازد، نه صرفاً بازسازی آوایی آن.
مباحث مربوط به زمان به‌کارگیری این اسم در متون اولیه و متأخر عهدعتیق
اینجا باید میان زمان رخدادها در داستان و زمان نگارش یا تدوین متن فرق گذاشت.

۱. در شکل نهایی متن عهدعتیق، نام یهوه از همان بخش‌های آغازین دیده می‌شود. در کتاب پیدایش، این نام پیش از موسی نیز ظاهر می‌شود. برای نمونه: «برای‌ شیث‌ نیز پسری‌ متولد شد و او را اَنوش‌ نامید. در آنوقت‌ به‌ خواندن‌ اسم‌ یهوه‌ شروع‌ كردند» (پیدایش ۴: ۲۶)
پس در متن موجودِ عهدعتیق، نام یهوه به دوره‌های بسیار قدیمی نسبت داده شده است.

۲. اما در خروج فصل ۶ پرسش مهمی ایجاد می‌شود. خدا در آنجا می‌فرماید: «خدا به‌ موسی‌ خطاب‌ كرده‌، وی‌ را گفت‌: «من‌ یهوه‌ هستم‌. و به‌ ابراهیم‌ و اسحاق‌ و یعقوب‌ به‌ نام‌ خدای‌ قادرمطلق‌ ظاهر شدم‌، لیكن‌ به‌ نام‌ خود، یهوه‌، نزد ایشان‌ معروف‌ نگشتم‌» (خروج ۶: ۲-۳)
در ظاهر، این آیه با مواردی که در پیدایش نام یهوه آمده تنش ایجاد می‌کند. توضیح درست این است که خروج فصل ۶ الزاماً نمی‌گوید پدران هرگز این لفظ را نشنیده بودند؛ بلکه می‌گوید آنان عمق و تحقق تاریخی این نام را به آن صورتی که در رهایی از مصر آشکار شد، نشناخته بودند.

یعنی:
– ابراهیم، اسحاق و یعقوب خدا را واقعاً می‌شناختند؛
– اما مکاشفۀ کامل‌ترِ «یهوه» به‌عنوان خدای رهایی‌بخشِ عهد، در واقعۀ خروج آشکار شد.
پس منظور از «به نام یهوه نزد ایشان معروف نگشتم» این نیست که هیچ آشنایی لفظی نبود، بلکه شناخت تجربی و عهدیِ کامل‌تر هنوز به اوج خود نرسیده بود.

۳. دیدگاه متن‌شناختی دربارۀ متون اولیه و متأخر. در مطالعات انتقادی عهدعتیق، بعضی پژوهشگران می‌گویند کاربرد نام یهوه در روایت‌های بسیار قدیمیِ پیدایش ممکن است بازتابِ تدوین یا نگارش متأخرتر باشد. یعنی:
– رخدادها ممکن است به دوران پیش از موسی مربوط باشند،
– اما متن نهایی توسط نویسنده یا تدوین‌گری او (که در اینجا همان موسی است) نوشته یا ویرایش شده که نام مکشوف‌شدۀ «یهوه» را در روایت‌های قدیمی به کار برده است.

در این چارچوب، معمولاً از تفاوت میان لایه‌های متنی سخن گفته می‌شود:
– برخی بخش‌ها را قدیم‌تر می‌دانند،
– برخی را متأخرتر،
– و یکی از نشانه‌هایی که بررسی می‌کنند، همین تفاوت در کاربرد نام‌های الهی مانند یهوه و الوهیم است.

اما باید در این مورد به روشنی گفت که: اینها فرضیه‌های پژوهشی هستند. آنچه برای فهم الاهیاتی متن اهمیت دارد، این است که شکل نهاییِ الهام‌یافتۀ عهدعتیق عمداً خدا را با نام یهوه معرفی می‌کند تا نشان دهد خدای آفرینش، خدای ابراهیم، اسحاق و یعقوب و خدای خروج، همان خدای واحد حقیقی است.

۴. آیا در متون متأخر نیز این نام حضور دارد؟ بله، در بخش‌های متأخرتر عهدعتیق نیز نام یهوه به‌طور گسترده حضور دارد؛ در نوشته‌های انبیا، مزامیر، و بسیاری از متون بعدی. اما در این متون، تأکید بیشتری بر جنبه‌های زیر مشاهده می‌شود:

– قدوسیت یهوه
– داوری یهوه
– وفاداری یهوه به عهد
– سلطنت جهانی یهوه
– نجاتی که یهوه فراهم می‌کند

یعنی هرچه تاریخ مکاشفه جلوتر می‌رود، محتوای این نام در بستر داوری، نجات، قدوسیت و امید مسیحایی روشن‌تر می‌شود.

۵. تفاوت میان کاربرد روایی و مکاشفۀ تاریخی. به‌صورت خلاصه، دو سطح را باید از هم جدا کرد:
– سطح روایی متن: نویسنده ممکن است در روایتِ رخدادهای بسیار کهن از نام «یهوه» استفاده کند.
– سطح مکاشفۀ تاریخی: در خود تاریخ نجات، خروج فصل‌های ۳ و ۶ نشان می‌دهند که این نام در زمان موسی به‌صورت ویژه و تعیین‌کننده آشکار شد.

این دو با هم تناقض ندارند. یکی مربوط به شیوۀ روایت الهام‌یافته است، دیگری مربوط به لحظۀ اوجِ مکاشفۀ نام خدا در تاریخ.

۶. چرا در بسیاری ترجمه‌ها به‌جای یهوه می‌نویسند «خداوند»؟ به‌خاطر سنت دیرین یهودی، هنگام خواندن متن عبری، به‌جای تلفظ حروف “ی ه و ه” در کنار هم واژۀ «ادونای» خوانده می‌شد. به همین دلیل بسیاری از ترجمه‌ها نیز به‌جای نام خاص، «خداوند» آورده‌اند. پس در بسیاری از جاهایی که «خداوند» خوانده می‌شود، در متن عبری در اصل نام خاص «یهوه» قرار دارد.

اهمیت مسیح‌شناختی این نام در نهایت به عیسای مسیح اشاره دارد، زیرا مکاشفۀ کامل خدا در مسیح انجام شده است. همان خدایی که در عهدعتیق خود را «یهوه» آشکار کرد، در عهدجدید در شخص پسر ظاهر شد. بنابراین شناخت درستِ یهوه، انسان را به شناخت درستِ مسیح می‌رساند.

جمع‌بندی:

– «یهوه» اسم خاص، حقیقی خدای کتاب‌مقدس است که با انسان عهد و پیمان می‌بندد.
– معنای آن به هستی مطلق، قائم‌به‌ذات بودن، وفاداری به عهد و پیمان و حضور نجات‌بخش خدا اشاره دارد.
– در متن نهاییِ عهدعتیق، این نام از بخش‌های آغازین نیز دیده می‌شود.
– خروج فصل ۶ را باید به‌عنوان مکاشفۀ عمیق‌تر و تاریخی‌ترِ هویت یهوه فهمید، نه لزوماً اولین ظهور لفظیِ آن.
– در پژوهش‌های متن‌شناختی، دربارۀ کاربرد این نام در لایه‌های اولیه و متأخر بحث وجود دارد، اما این بحث حقیقت اصلی را تغییر نمی‌دهد: خدای حقیقی همان یهوه است.

برگرفته از هوش مصنوعی وبسایت پرپاسخ: kairosai.nl