تفاوت تفسیر یهودی و مسیحی از یگانگی و وحدت خدا در مبحث واژههای اِخاد و یاخید در زبان عبری
تفاوت تفسیر الاهیدانان یهودی و مسیحی دربارهٔ دو واژهٔ عبری אֶחָד (اِخاد) و יָחִיד (یاخید) بیشتر در زمینهٔ الاهیات توحیدی و آموزهٔ تثلیث مطرح میشود، نه صرفاً در سطح زبانشناسی. از نظر دستوری، هر دو سنّت تا حد زیادی بر معنای لغوی این واژهها توافق دارند؛ اختلاف در برداشت الاهیاتی از آنهاست.
۱. معنای واژهها در عبری کتاب مقدس
– اِخاد:
-
میتواند بر یگانگی ساده یا یگانگی مرکب دلالت کند.
-
نمونهٔ مشهور: «بشنو، ای اسرائیل: یهوه، خدای ما، خداوندِ یکتاست» (تثنیه ۶: ۴). این آیه در میان یهودیان معروف به «شِماع» (Shema) است یعنی “بشنو” و در یهودیت بنیاد اعتقاد به یکتایی خدا محسوب میشود.
«اِخاد» در بسیاری از موارد برای یک واحد مرکب به کار میرود، مانند:
-
«و آن دو یک (اِخاد) تن خواهند شد» (پیدایش ۲: ۲۴)
- بارها برای خدا نیز بکار رفته
– یاخید:
-
معنای اصلی: «یگانه»، «تک و تنها»، «منحصر به فرد»
-
اغلب بار عاطفی دارد: «تنها فرزند»، «محبوب یگانه»
- هرگز برای خدا بکار نرفته
– نمونه:
-
دربارهٔ اسحاق: «پسرت را که یگانه پسر توست و او را دوست میداری…» (پیدایش ۲۲: ۲)
۲. دیدگاه الاهیدانان یهودی
در سنّت یهودی (مانند آثار موسی بن میمون / رمبم):
-
«اِخاد» در تثنیه ۶: ۴ بیانگر یگانگی مطلق و بسیط خدا است.
-
خدا نه مرکب است، نه دارای اجزا یا اشخاص متعدد.
-
اگرچه «یاخید» به معنای «یگانهٔ مطلق» است، اما عدم استفاده از آن در شِماع به این معنا نیست که خدا یگانگی مطلق ندارد.
-
در فلسفهٔ یهودی قرون وسطی، خدا «واحد بسیط» (simple unity) دانسته میشود.
بنابراین، در یهودیت: اِخاد یعنی یگانگی عددی و وجودی مطلق. در نتیجه هرگونه برداشت از «وحدت مرکب» در بارۀ خدا رد میشود.
۳. دیدگاه الاهیدانان مسیحی
در الاهیات مسیحی (بهویژه پس از شکلگیری آموزهٔ تثلیث در شوراهایی مانند شورای نیقیه):
-
«اِخاد» میتواند نشاندهندهٔ وحدت در عین کثرت باشد.
-
چون این واژه در عبری برای «وحدت مرکب» نیز به کار میرود. مانند استفاده از واژۀ اِخاد در «یک تن شدن» مرد و زن در پیدایش ۲: ۲۴ و موارد دیگر مانند پیدایش ۱۱: ۶؛ خروج ۲۶: ۶؛ حزقیال ۳۷: ۱۷. برخی الاهیدانان مسیحی استدلال کردهاند که تثنیه ۶: ۴ با تثلیث ناسازگار نیست. آنان تأکید میورزند که اگر متن میخواست «تک بودن مطلق عددی» را برساند، میتوانست از «یاخید» استفاده کند.
با این حال، قابل توجه است که بسیاری از زبانشناسان اذعان میدارند که:
-
«یاخید» واژهای است که در زبان عبری مفهوم وحدت مطلق را میدهد اما هرگز برای خدا به کار نرفته است. مانند استفاده از این واژه در پیدایش ۲۲: ۲ در اشاره به اسحاق به عنوان یگانه پسر ابراهیم چشمگیر است: «پسرت را که یگانه پسر توست» و چند نمونۀ دیگر در کتاب مقدس که از این واژه برای وحدت مطلق استفاده شده، عبارتند از: داوران ۱۱: ۳۴؛ مزمور ۲۵: ۱۶؛ زکریا ۱۲: ۱۰.
-
با وجود اینکه واژۀ یاخید بیشتر میتوانست مفهوم خدای واحد مطلق در کتاب مقدس را به ما منتقل کند، اما کاملاً روشن است که مردان خدا در نگارش کتاب مقدس در توصیف خدای کتاب مقدس به عمد از واژۀ اِخاد که معنای وحدت مرکب را میرساند جایگزین یاخید یعنی واحد مطلق نمودهاند.
-
این نیز قابل ذکر است که نه تنها خدا از واژۀ مرکب برای خود استفاده کرده بلکه مکرّر از ضمیر ما در باب اول و دوم پیداش استفاده نموده که این خود نیز بیانگر خدای واحدی است که عهد جدید او را در سه شخص آشکار ساخته است یعنی پدر، پسر و روح القدس. برای نمونه در پیدایش ۱: ۲۶ خدا میفرماید: «انسان را به صورت خود و شبیه خودمان بسازیم» (نمونۀ دیگر: پیدایش ۱۱: ۷).
-
* توجه داشته باشید که در واژگان عبری و دیدگاه یهودی، بر خلاف تفسیرهای مفسرین اسلامی از قرآن که در آن استفاده از ضمیر “ما” بیانگر حالت جلال و جبروت خداست، استفاده از ضمیر “ما” هرگز به عنوان شکوه و عظمت سلطنتی استفاده نشده است.
۴. جمعبندی تفاوت تفسیر یهودی و مسیحی
| موضوع | تفسیر یهودی | تفسیر مسیحی |
|---|---|---|
| معنای اصلی «اِخاد» | یگانگی مطلق و بسیط | امکان وحدت مرکب |
| ارتباط با تثنیه ۶: ۴ | رد هرگونه کثرت در ذات خدا | سازگار با تثلیث |
| جایگاه «یاخید» | واژهای متفاوت با بار عاطفی | گاه استدلال میشود که اگر مقصود «تک بودن مطلق» بود، از این واژه برای خدا استفاده میشد |
کاری پژوهشی از کشیش ورژ باباخانیان
دریافت لینک کوتاه این نوشته:
|
کپی شد! |
