آیا رسولان مسیح تحصیلات نوشتن و خواندن داشته‌اند و با زبان یونانی آن دوران آشنا بودند؟

آیا رسولان مسیح تحصیلات نوشتن و خواندن داشته‌اند و با زبان یونانی آن دوران آشنا بودند؟

در اعمال رسولان ۴: ۱۳ رهبران یهود پطرس و یوحنا را «افرادی آموزش‌ندیده و عامی» می‌دانستند. باید توجه داشت که مقصود اصلی آنان این نبود که این شاگردان توان خواندن و نوشتن نداشتند؛ بلکه منظورشان این بود که تحصیل‌کردۀ مدارس رسمیِ خاخامی و الاهیاتی (مثل شاگردیِ یک ربی مشهور) نبودند و «افراد عالمِ مذهبی» به شمار نمی‌آمدند. آن‌ها از نگاه آن قشر، «آموزشِ عالیِ دینی» نداشتند.
در جامعۀ یهودِ قرن اول، کنیسه فقط محل عبادت نبود؛ مرکز آموزش هم بود. بسیاری از پسران یهودی دست‌کم خواندنِ اولیه (برای شنیدن/تکرار تورات و دعاها) را می‌آموختند. آشنایی عملی با کتاب‌مقدس عهد عتیق (دست‌کم در حد شنیدن، حفظ کردن، و فهم عمومی) بسیار رایج بود.

رسولان ترکیبی دوازده نفره از طبقات عادی جامعه بودند (ماهیگیر، پیشه‌ور، و مانند این‌ها). بنابراین معمولاً می‌شود این‌طور جمع‌بندی کرد:

• مناظره‌های رسمی و آموزشِ پیشرفتۀ فقهی یا تفسیری مانند فریسیان و کاتبان، دربارۀ بیشتر شاگردان مسیح امری بعید به نظر می‌آید.
• در میان شاگردان، افرادی مثل متای باجگیر به دلیل شغل اداری احتمالاً توان نوشتن و حساب‌داری خوبی داشته است.
• شاگردان مسیح به احتمال قوی با زبان یونانی آشنایی داشتند. در فلسطین آن زمان (به‌ویژه جلیل و شهرهای بازرگانی) یونانی زبان رایجِ ارتباطات و تجارت بود. امپراتوری روم در شرق، به شدت یونانی‌زبان بود و رفت‌وآمد مردم، بازار، مالیات، و ارتباط با غیریهودیان این نیاز را ایجاب می‌کرد. اما زبان روزمرۀ بسیاری از یهودیان، به‌خصوص در جلیل، آرامی بود و برای امور دینی گاه از عبری هم استفاده می‌شد.
• بنابر این بیشتر شاگردان مسیح آرامی‌زبان بودند، مقداری عبریِ مذهبی می‌فهمیدند، و از یونانیِ روزمره در مکالمات خود استفاده می‌کردند و نه لزوماً یونانیِ ادبیِ بسیار پیشرفته.
• این را نیز باید توجه داشت که بین خدمت زمینی عیسی تا نگارش نهاییِ بسیاری از نوشته‌ها،سال‌ها زمان وجود داشت و در این مدت شاگردان مسیح در حال تعلیم دادن، سفر، و بنای کلیساها بودند. یادگیریِ خواندن و نوشتن یا تقویت آن، امری طبیعی به نظر می‌آید.
• در جهان باستان، افراد زیادی هم بودند که مطالب خود را به شکل شفاهی بیان می‌کردند و «کاتب یا منشی» داشتند که مطالب آنان را می‌نوشتند. این را در خود عهد جدید هم می‌بینیم که گاهی نویسنده به منشی خود اشاره می‌کند (این یک روش رایج بوده) (رومیان ۱۶: ۲۲).

نقش کلیدی لوقا و پولس رسول در نگارش عهد جدید

بعدها افرادی مانند لوقا و پولس به کلیسای اولیه پیوستند که دارای تحصیلات عالی بودند: از نگارشات لوقا و نیز اشاره‌هایی که در کتاب اعمال رسولان به او شده می‌دانیم که او در آن  دوران یک پزشک و نیز نویسنده‌ای با استعداد بوده که  تسلّط بسیار بر زبان یونانی داشته است.

از سوی دیگر با توجه به اینکه بیش از نصف عهد جدید توسط پولس نوشته شده، به جاست به این شخصیت بی‌نظیر عهد جدید نیز اشاراتی داشته باشیم:

پولس از نظر آموزش دینیِ یهودی در سطح بالایی قرار داشت و خودش هم در عهد جدید به این موضوع اشاره می‌کند. او «عامی» مثل بیشترِ رسولان جلیلی نبود بلکه یک فریسیِ تعلیم‌دیده و تربیت‌شده بود که به خوبی با عالمان دینی بحث و استدلال می‌نمود. با این حال، حقیقتِ انجیل را او «از انسان» نگرفت، بلکه از خودِ مسیحِ زنده مکاشفه یافت؛ پس ارزش و اعتبارِ پیام او از مدارج تحصیلی او ناشی نمی‌شد بلکه از خدا الهام یافته بود.
پولس در دفاعیۀ خود در اعمال رسولان ۲۲: ۳ می‌گوید در اورشلیم «در حضور گامالا‌ئیل» تعلیم دیده است. قابل ذکر است که گامالا‌ئیل در سنّت یهودی آن زمان از معروف‌ترین و برجسته‌ترین استادان فریسی شمرده می‌شد.
پولس در رساله‌هایش به فیلیپیان و غلاطیان می‌نویسد که بر حسب شریعت، فریسی بوده و در یهودیت از بیشتر هم‌سن‌وسالان قوم خود پیشی گرفته بود و نسبت به «سنت‌های پدران» غیرت زیادی داشته است. این گفته بیانگر آموزش عمیقِ مذهبی و مهارت او در سنّت‌های تفسیری بوده است (فیلیپیان ۳: ۵؛ غلاطیان ۱: ۱۴).
در کتاب اعمال رسولان می‌خوانیم که او اهل طرسوسِ کیلیکیه بود؛ طرسوس شهر مهم و پررونقِ فرهنگی در جهان یونانی‌زبان آن دوران بود (اعمال رسولان ۲۱: ۳۹). این امر بیانگر زمینه و آشنایی او با زبان و فرهنگ یونانی است که این حقیقت در نگارشات او به خوبی مشاهده می‌شود. اگرچه پولس دانش یونانی ادبی سطح بالایی را داشت اما رساله‌های خود را به یونانیِ کوینه یعنی یونانی مردم عامه نوشت تا همۀ مردم، از عالمان و افراد برجستۀ جامعه تا افراد عادی بتوانند از پیام  انجیل برخوردار شوند.
در اعمال رسولان شاهد این امر هستیم که او هم با یهودیان و هم با غیریهودیان مناظره و گفتگو می‌کند و در محیط‌های مختلف (اورشلیم، قیصریه، شهرهای یونانی‌زبان) سخنرانی می‌کند. بنابر این پولس می‌بایست دارای شناخت بسیار قوی از زبان یونانی داشته باشد و در کنار آن به زبان‌های عبری و آرامی نیز مسلّط بوده باشد (چون با یهودیان به شدت در مورد متن شریعت و انبیا وارد مباحثه و مناظره می‌شد).

در پایان این حقیقت را نباید فراموش کرد که اگرچه لازم است بدانیم که نویسندگان عهد جدید از نظر دانش زمانه در چه سطحی بوده‌اند اما این روح‌القدس بود که رسولان را برای شهادت راست و انتقال دقیق حقیقت هدایت کرد. قدرت انجیل در پیامی است که از جانب خدا به ما بخشیده شده که می‌تواند زندگی و تاریخ بشر را تبدیل کند و نه در مدارج تحصیلی نویسندگان آن.